كند . بخارى براى جمعآورى روايات ، به نقاطى همچون عراق ، حجاز ، شام ، مصر و شهرهايى چون خراسان مسافرت كرد تا بتواند احاديث را از مشايخ بشنود و آنها را در اثر خود ، گردآورى كند . بخارى در سال 256 ق ، از دنيا رفت . « 1 »
نظرى اجمالى به « صحيح البخارى »
به گفتهء علماى اهل سنّت ، روايات رسول گرامى اسلام تا سال 160 ق ، جمعآورى نشده است و از آن تاريخ به بعد ، بزرگان اهل سنّت ، به فكر جمعآورى روايات پيامبر صلى الله عليه و آله افتادند . طبيعى است كه اين مدّت طولانى ، باعث شود كه تشخيص روايات صحيح از غير صحيح ، امرى مشكل باشد . به همين جهت ، بزرگان اهل سنّت ، متوجّه شدند كه روايات مجعول زيادى به عنوان روايات پيامبر اكرم ، در ميان مسلمانان ، منتشر شده است . لذا به فكر جدا كردن روايات صحيح از ناصحيح افتادند .
در اين بين ، بخارى ، نخستين كسى بود كه به اين كار بزرگ اقدام كرد ؛ « 2 » امّا از آن جا كه دوران تدوين حديث ، دوران طفوليت خود را طى مىكرد و شرايط فرهنگى و دينى ، نوعى تقابل را ايجاد مىكرد ، مبنا و روش او براى جدا كردن روايات صحيح از غير صحيح ، مورد تأمّل و مناقشه قرار گرفت . براى روشن شدن اين مسئله ، به مبانى بخارى براى شناخت روايات صحيح اشارهاى مىكنيم .
1 . اگر سند روايت ، به يكى از صحابى معروف مىرسيد ، از نظر بخارى ، آن روايتْ صحيح است . « 3 » اين بنا از آن جا سرچشمه گرفته كه همهء صحابه ، عادل و مورد وثوق باشند ، مگر آن كه ، خلاف آن ثابت شود . امّا آيا واقعاً همهء صحابه ، موثّق و قابل اعتمادند ؟ اگر اينطور است ، پس اين همه آيات قرآن در مذمّت برخى از صحابه را
هامش
( 1 ) . ر . ك : صحيح البخارى ، ج 1 ، ص 6 - 8 .
( 2 ) . تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 103 .
( 3 ) . صحيح البخارى ، ج 1 ، ص 9 - 10 .