كسبه مقروض مىشود . ناچار در مقام معلّمى بر آمده و در خانه يكى از اهالى كاشان ، اولاد او را روزها تعليم مىداده ، و از اجرت ماهيانه آن معلّمى ، يك دفعه قرض خود را ادا كرده و معلّمى را هم ترك مىنمايد ، تا بار ديگر در مدّت مديدى باز مبتلاى به همان مقدار قرض مىگردد . اين دفعه در منزل ديگرى معلّمى مىنمايد و از اجرت آن اداى قرض مىكند . خلاصه سالها با كمال عسرت به تحصيل و تدريس گذرانده .
و تدريسات او عبارت بوده اغلب از « مغنى » و « مطوّل » و « شرح تجريد » و « شرح كبير » و « قوانين » ليكن در اواخر كه در مدرسه صدر سكونت داشت « اسفار » هم مى گفته ، پس از آن كه قريب ده دوره « شرح منظومه » را تدريس كرده بود . تدريس ادبيات را هم در اواخر متروك داشته بود . در اواخر عمر ، به توسط [ آية الله العظمى ] آميرزا محمّد حسن نجفى نزد ظلّ السلطان حكومت اصفهان معرّفى مىشود و مختصر ماهيانهاى براى او مقرر مىشود . « 1 »
اوصاف : آخوند كاشى از نوادر اعصار و در علم و عمل و زهد و تقوا يگانه روزگار بوده ، به گونه اى كه در كمتر زمانى از ازمنه ، براى او در بين علما و دانشمندان مثل و مانندى مىتوان يافت . حالات غريبه و حكايات عجيبه اى از او نقل شده كه عموماً به حدّ تواتر رسيده است . « 2 »
آن عالم ربّانى و عارف صمدانى و زاهد عصر و يگانه عصر حقيقت شناسى و حجّت بالغه حق در معقول و منقول ، نود سال عمرش در اصفهان چون گوهر يگانه بىهمتا بود ، هر نيم شب نمازى چنان به عجز و نياز مىخواند و بدنش به لرزه مىافتاد كه از بيرون حجره حركات استخوانهايش احساس مىشد . « 3 »
نود سال زندگانى بى زن و جفت ، و فرد بلا ثانى خفت ، كه عمل شهوانى ، بلكه هيچ گونه
هامش
( 1 ) . رجال و مشاهير اصفهان ص 428 - 427 .
( 2 ) . دانشمندان و بزرگان اصفهان ج 1 ص 36 - 35 .
( 3 ) . تاريخ اصفهان جابرى ص 342 .