فصل اول : مفهوم شناسى
نزول قرآن كريم و كيفيت قرائت آن يكى از مهمترين و جنجال برانگيزترين موضوعات تاريخ قرآن كريم بوده است . بر اساس گزارشهاى تاريخى ، اختيار در قراءات به طور غير رسمى ، از اوايل قرن اول هجرى پديده آمده است و اين جريان با اقدام ابن مجاهد در اول قرن چهارم و عنايت ويژه او به قراءات سبع محدود شد ، هر چند همزمان با ابن مجاهد و پس از وى دانشمندانى به اختيار در قراءات پرداختند .
در اين فصل ، پيش از ورود به بحث « اثر سياق در اختيار قراءات » ، به جهت فراوانى كاربرد برخى از واژگان كه بار معنايى خاص دارند ، ناچار به تعريف آنها هستيم :
1 - 2 - 1 . اختيار در لغت
اصل ماده « خ ى ر » دلالت بر گرايش و تمايل دارد . ابن فارس مىگويد : « الخاء ، الياء ، والراء ، أصله العَطف والميل ، ثم يحمل عليه ، فالخير خلاف الشر ؛ لأن كل أحد يميل إليه ويعطف على صاحبه » ( ابن فارس ، 1420 ق ، ماده خير ) . زبيدى مىگويد : خير آن چيزى است كه همه به آن رغبت و تمايل دارند ( زبيدى ، 1414 ق ، مادهء خير ) .
كلمات « خار ، اختار و تخير » و آن چه در لغت به آن ملحق مىشود ، به معناى گزينش ، ترجيح و خوبى است . « خار الشئ واختاره وتخيره » به معناى « آن را گزينش كرد » است . « خار الرجل على غيره » يعنى آن مرد را بر ديگرى برترى داد ( ابن منظور ، 2005 م ، ماده خير ) .