الف . قرائت مشهور آيه « يَجْعَلُ » با ياء غيبت است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 330 ) . قرائت با ياء خبر از خداوند متعال به وجه غائب است و اين وجه از قرائت هماهنگ با سياق جمله قبل « إِلَّا بِإِذْنِ اللّهِ » است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 523 )
ب . شعبه « نَجْعَلُ » با نون قرائت كرده است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 287 ) . قرائت با نون خبر خداوند از خود است كه به وجه متكلم بيان شده و با سياق آيات
« فَلَوْ لا كانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَها إِيمانُها إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنا عَنْهُمْ عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ مَتَّعْناهُمْ إِلى حِينٍ »
( يونس : 98 ) هماهنگ است ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 185 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « يَجْعَلُ » را به دو وجه « يَجْعَلُ » و « نَجْعَلُ » خوانده اند . در هر دو وجه قرائى اسناد فعل به خداوند متعال است و از اين نظر معناى آيه در هر دو قرائت يكى است . طرفداران قرائت مشهور به سياق جملات استناد مىكنند . مستند قرائت عاصم به روايت شعبه نيز سياق آيات است .
15 .
( وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً يا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَ قالَ أَوْلِياؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ وَ بَلَغْنا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنا قالَ النَّارُ مَثْواكُمْ خالِدِينَ فِيها إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ )
( انعام : 128 )
« و [ ياد كن ] روزى را كه همه آنان را گرد مىآورد [ و مىفرمايد : ] « اى گروه جنيان ، از آدميان [ پيروان ] فراوان يافتيد . » و هواخواهان آنها از [ نوع ] انسان مىگويند : « پروردگارا ، برخى از ما از برخى ديگر بهره بردارى كرد ، و به پايانى كه براى ما معين كردى رسيديم . » [ خدا ] مىفرمايد : « جايگاه شما آتش است در آن ماندگار خواهيد بود ، مگر آنچه را خدا بخواهد [ كه خود تخفيف دهد ] آرى ، پروردگار تو حكيم داناست » .
فعل « يِحْشُرُهُمْ » به دو وجه « يِحْشُرُهُمْ » و « نَحْشُرُهُمْ » قرائت شده است :
الف . حفص به تنهايى « يِحْشُرُهُمْ » قرائت كرده است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 197 ) . قرائت عاصم به روايت حفص خبر از خداوند متعال به وجه غائب است . وجه قرائت با ياء آيه قبل است كه به لفظ غيبت بيان شده است :
« لَهُمْ دارُ السَّلامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ هُوَ وَلِيُّهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ »
( انعام : 127 ) .