جلوههاى تيسفون و مدائن در آيينه شعر خاقانى
فاطمه كهدويى « 1 »
محمدكاظم كهدويى « 2 »
چكيده
مثنوى « تحفه العراقين » در واقع سفرنام منظوم اولين سفر خاقانى به مكه و عراق است كه در گذر از هر شهر به تعريف آن و رجال آنجا پرداخته است ؛ همچنين قصيد معروف « ايوان مدائن » را در سفر دوم به حج ( سال 569 ق ) در بازگشت از مكّه و گذر بر ايوان مداين سروده و شكوه از دست رفت ساسانيان را به ياد آورده است .
خاقانى با سرودن اين قصيده هم حسرت مىبرد و هم هشدار مىدهد ؛ به اين صورت كه بر نابودى اين همه عظمت از دست رفتهاندوهگين است و هم قصد هشدار به شاهان و حاكمان عصر خود ، بويژه شروانشاه دارد . وى همچنين در گذر از شهرهاى عراق به توصيف آنها مىپردازد ، به گونهاى كه بغداد را بيتالشرف مىخواند و . . . اين شاعر در ضمن ستايش زيبايىهاى طبيعى شهرها و راهها ، به ستايش سلطان سلجوقى و خليفه عباسى نيز پرداخته است .
در اين پژوهش به بررسى ديدگاه خاقانى در خصوص شهرهاى عراق ، از جمله شهر تيسفون مىپردازيم كه قصيد خود را براى آن سروده است ؛ همچنين در اين مقاله به دو پرسش اساسى كه : مقصود خاقانى از سرودن قصيده ايوان مدائن چه بوده ؟ و ديدگاه وى در گذر از شهرهاى عراق چيست ؟ پاسخ داده خواهد شد .
كليد واژه : خاقانى ، مدائن ، عراق ، بغداد ، سفرنامه ، تيسفون .
هامش
( 1 ) . كارشناس ارشد ادبيات فارسى /kahdouei 1301 @ yahoo . com( 2 ) . دانشيار گروه زبان و ادبيات فارسى دانشگاه يزد /mkka 35 @ yahoo . com