بررسى اقدامات عمرانى صفويان بر روند توسعه معمارى حرم كاظمين
على زارعى « 1 »
حسنهاشمى زرج آباد « 2 »
چكيده
با روى كار آمدن دولت صفوى و قدرت گرفتن مذهب تشيع به عنوان مذهب رسمى ايران از يك طرف به جهت مقابله ايدئولوژيكى با دشمنان ديرينه خود يعنى امپراطورى عثمانى و ازبكان و اتحاد ملى در برابر آنان و از سوى ديگر به خاطر اينكه به حكومت خود جنبه روحانى و تقدس و مشروعيت ببخشند خود را از تبار ائمه اطهار معرفى كرده و سعى وافر در توسعه و مرمت و بازسازى مقابر ائمه ، امامزادهها ، علماء و مقدسين صورت گرفت به طورى كه تعدادى از آنها به صورت مجموعههاى بزرگ و معتبر با پشتوانه مالى فراوان درآمدند . با فتح بغداد توسط شاه اسماعيل صفوى در سال 914 هجرى قمرى و زيارت حرم كاظمين ، اقدامات عمرانى گستردهاى در جهت تجديد بنا و توسعه حرم مطهر و نيز نسبت به تعيين خادمان و مؤذن و نگهبانان و رفع نيازمندىهاى ديگر مجوعه دستوراتى را صادر نمود . با تصرف مجدد بغداد توسط شاه عباس اول و ثبات اوضاع و استقرار امنيت ، دستور داد تا خرابىهايى كه بر اثر جنگ ها و آشوبها در حرم مطهر ايجاد شده بود باز سازى كنند و اين اقدام مهم تا زمان سلطنت شاه صفى اول به طول انجاميد . هنر اسلامى ايرانى صفويان نه تنها در عناصر كالبدى حرم بلكه در نقاشيها و كاشى كارى ها ، آيينه كارى و مينا كارى ، تذهيب و منبت كارى و خاتم كارى درها و صندوق حرم قابل مشاهده است . شناخت تحولات هنر و معمارى عصر صفوى در مجموعه حرم مطهر كاظمين با تاكيد بر متون و اسناد تاريخى و شواهد باستان شناسى موجود ، از اهداف و روشهاى تحقيق در انجام پژوهش مذكور مىباشد .
كليد واژه : حرم كاظمين ، صفويان ، هنر معمارى ، باستان شناسى .
هامش
( 1 ) . دانشجوى دكترى و عضو هيات علمى دانشگاه بيرجند /azareie @ birjand . ac . ir( 2 ) . استاديار گروه باستان شناسى دانشگاه بيرجند /hhashmi @ birjand . ac . ir