مبادلات بازرگانى ايران و بين النهرين در هزاره چهارم و سوم پيش از ميلاد
حميد رضا ولى پور
چكيده
وابستگى بين النهرين به تجارت به عنوان يك عامل مهم نه تنها در اقتصاد آن ، بلكه همچنين در شكوفايى فرهنگى و تاريخى تمدنهاى اين ناحيه مورد قبول اكثر محققان قرار گرفته است . بين النهرين از لحاظ داشتن منابع معدنى بسيار فقير است ، اما در مقابل مناطق كوهستانى ايران داراى منابع غنى معدنى است ؛ بنابراين قسمت عمدهاى از اقلام مورد نياز بين النهرين از قبيل سنگهاى گوناگون ، فلزات ، چوب ، سنگ هاى نيمه قيمتى و ديگر كالاهايى كه در زمينهاى رسوبى دجله و فرات قابل دسترس نبودهاند ، از اين مناطق تهيه شده است . در طول هزاره چهارم و سوم قبل از ميلاد تجارت گستردهاى بين مراكز فرهنگى و تمدنى ايران و بين النهرين در جريان بوده است ؛ شواهد موجود نشان مىدهد كه تجارت زمينى بين مناطقى از ايران و بين النهرين توسعه يافته بود و از اهميت فوق العادهاى در مناسبات فرهنگى ، اقتصادى و سياسى برخوردار بوده است . علاوه بر تجارت زمينى ، حجم وسيعى از اقلام و نيازمنديهاى بين النهرين در كالاهاى خام و مقدار نسبتاً كمترى براى كالاهاى ساخته شده از طريق دريا و در طول خليج فارس به بين النهرين مىرسيد . در اين مقاله به زواياى اين تجارت گسترده ، مسيرهاى ارتباطى و نقش اين مبادلات اقتصادى در پيشرفتهاى سياسى و اجتماعى مرتبط با تشكيل حكومت اوليه در سومر ، خوزستان و ساير مناطق ايران مىپردازيم .
كليد واژه : مبادلات بازرگانى ، بين النهرين ، ظروف سنگ صابونى ، سنگ لاجورد .