تاريخچه تحليلى روزنامه نگارى فارسى در سرزمين عراق
ناصرالدين پروين « 1 »
چكيده
تاريخچه روزنامه نگارى فارسى در سرزمين كنونى عراق را مىتوان به 4 دوره تقسيم كرد : پيش از جنگ اول جهانى ؛ دوره جنگ اول جهانى كه پر رونق ترين دوره انتشار روزنامه فارسى يا دو زبانه در آن سرزمين است ؛ پس از جنگ اول تا اوجگيرى اختلافهاى دو كشور كه تنها يك روزنامه سه زبانه ( كردى سورانى - فارسى و تركى عثمانى ) و يك مجله تبليغى شركت نفت منتشر شد ؛ سالهاى 1340 تا انقلاب اسلامى ايران كه مخالفان حاكميت وقت ايران پيايندهايى به چاپ رساندند .
بدون در نظر گرفتن تغيير نامها ، در فاصله دى 1288 - مهر 1301 ، 11 عنوان فارسى ، دو يا سه زبانه در سرزمين كنونى عراق انتشار يافت و تنها در دوره انتشار اخوت چاپ بغداد بود كه آن سامان همزمان داراى دو عنوان فارسى و يك عنوان دو زبانه ( فارسى - عربى ) شد . سپس تا اسفند 1331 كه آيين باختر را شركت نفت انگليس منتشر ساخت ، در عراق نشريه فارسى در نيامد و با خاموشى آن مجله در مهر 1332 ، به كلى روزنامه نگارى نوشتارى بدين زبان به دست فراموشى سپرده شد ؛ اما چنان كه گفته شد ، گمان مىبريم برخى از ارگانهاى مخالفان رژيم سلطنتى ايران كه فاقد نشانى هستند ، در آن كشور انتشار يافتهاند .
در مجموع ، عنوانهاى فارسى چاپ عراق ، از نظر كمّى مطلوب ، از نگاه كيفى شايسته بررسى و نسبت به روزنامههاى نامدارى كه پيشتر و يا همزمان بيرون از سرزمينهاى فارسى زبان بدين زبان درآمدهاند ( به ويژه اختر اسلامبول ، حبل المتين كلكته ، قانون لندن ، ثريا و پرورش قاهره ) ، كم فروغترند ؛ حال آن كه شمار فارسى زبانان عراق و فارسى دانان كرد و عرب ، بسى افزونتر از ديگر كشورها بود .
كليد واژه : روزنامه نگارى فارسى ، تاريخ ايران ، تاريخ عراق ، روحانيت ايرانى مقيم عتبات ، جنگ اول جهانى ، كردستان عراق ، ايرانيان ميان رودان .
هامش
( 1 ) . دكتراى دانشهاى ارتباطى ؛ جامعه شناسى سياسى و مدرس دانشكده صدا و سيما و همكار دانشگاههاى ژنو و لوزان ، آرشيو ملى كانتون وُVaudدر سوييس ، كتابخانه شهر ژنو /naparvin @ yahoo . fr