ولى نتيجهاى از اين اقدامات به دست نيامد . « 1 »
اينك نامهء ليلاوايى به مرحوم صاحب عروه :
27 محرّم [ 1327 قمرى ]
حضور مبارك حضرت مستطاب حجة الاسلام و المسلمين آقاى آقا سيد محمد كاظم يزدى دام ظلّه .
بسم اللّه الرحمن الرحيم . به شرف عرض مقدس حضرت حجة الاسلام و المسلمين متع اللّه تعالى المسلمين به طول بقائه و رزقنا شرف لقائه مىرساند :
رقيمهء كريمه متضمّن تفقّد از حال داعى و توصيه در حق جناب مستطاب آقاى آقا شيخ محمد تقى و اصل ، از سلامتى مزاج شرافت امتزاج و مضامين آن رقيمهء محترمه ، مسرّت و اطلاع حاصل گرديد . حسب الامر ، در باب توصيهء جناب شيخ به آن شخص محترم آنچه لازمهء خدمتگزارى بود اطاعت شد و ايشان هم به يك مقدارى همراهى كردند . از براى جناب شيخ اسباب خوشوقتى بود .
و اما شرححال داعى ، بعد از وقوع واقعه و صدمهء وارده در ماه رمضان ، بعد از اينكه به حمد اللّه تعالى حال خطرناك رفع شد الى الآن مزاج كسل و منحرف است . به علاوه ، وجع مفاصلى عارض شد كه داعى را از حركت عاجز نمود . اميد است كه به ادعيهء خيريه و انفاس قدسيه خداى متعال شفا كرامت فرمايد .
اگر چه الى الآن بين داعى و حضرت عالى رسم مكاتبه نبوده ، داعى به ارادتمندى غائبانهء خود و ادعيهء خيريهء حضرت عالى نسبت به ارادتمندان اكتفا داشتم ولى گمان ندارم كه وضع حال و رفتار و خيرخواهى داعى نسبت به آقايان ، و اقدامات داعى در اصلاح ذات البين عامّهء مسلمانان و خاصه اهل سلسله را خبر نداشته باشيد .
به اصطلاح بعضى ، مسلك داعى هميشه صلحطلبى بوده است و به مقتضاى نيّات خالصه و عرائض صادقانه ، آنچه را صلاح و مصلحت « 2 » مىدانم اظهارش را واجب مىشمارم . لهذا در اين موقع كه باب مكاتبه يعنى اظهار لطف از سركار نسبت به داعى مفتوح شده است با كمال احترام و اعتذار عرضه مىدارم كه :
آنچه تنافى و تنافس و مخالفت الى الآن از روى اختلاف سليقه و مسلك « 3 » بين آقايان بوده و من بعد هم بوده باشد ، محل ايراد و اعتراض بوده يا نبوده ، گذشته است و تمام
هامش
( 1 ) . آقاى صمد سردارىنيا در مشاهير آذربايجان ( صص 413 - 421 ) نامهاى از مرحوم ليلاوايى درج كرده كه آن مرحوم از زندان روسها نوشته و جالب و خواندنى است .
( 2 ) . در اصل : مصلح .
( 3 ) . اشاره به اختلاف در ديدگاهها و مواضع علماى ايران و عراق بر سر مشروطه .