* مرحلهء دوم : چالش ( فزاينده ) با جناح تندرو و سكولار مشروطه
بهعنوان دومين مرحله از اقدامات سيد در دوران مشروطيت ، بايد از امتناع وى از قبول و تأييد خواستههاى جناح تندرو و سكولار مشروطه ( به رهبرى امثال تقىزاده ) ، و مقاومت سرسختانه در برابر فشارها ، آزارها و تهديدهاى آنان ياد كرد ، كه در توالى عملها و عكس العملها خيلى زود به درگيرى شديد و قهرآميز ميان سيد و گروه ياد شده انجاميد .
بر اهلنظر پوشيده نيست كه : جنبش عدالتخواهى ملت ايران ، به رهبرى علما و پشتيبانى طبقات مختلف مردم ، مراحل شكلگيرى و رشد خويش را در سال 1323 ق با قدرت فزاينده از سر گذراند و در پنجمين ماه از 1325 ق با تجمع معترضانهء علماى مبارز تهران و برخى از شهرستانها در قم ، به عزل عين الدوله ( صدراعظم استبداد ) و گرفتن دستخط تأسيس مجلس شوراى ملى از مظفر الدين شاه نايل شد . اما دستها و دسيسههاى پنهان و آشكار در صفوف جنبش ( كه يكى از مهمترين آنها ، كشاندن بخشى از مردم تهران به تحصن در سفارت انگليس در صدر مشروطه بود ) ، جنبش دادخواهانهء ملت را ( كه مسامحتا با عنوان جنبش « مشروطيت » شناخته مىشود ) تدريجا بهسمت جدايى از اسلام ، و تقليد كوركورانه از غرب ، منحرف ساخت و جناح تندرو و سكولار مشروطه ( به رهبرى تقىزادهها ) با كمك سفارتخانههاى اجنبى ، لژهاى ماسونى و انجمنهاى نيمه مخفى ، تمامى توان و تلاش خويش را براى انجام سناريوى « انحراف و استحالهء » جنبش از سرشت و سرنوشت ملى و اسلامى آن به كار گرفت .
موضع سيد صاحب عروه ، در اين مقام و مرحله ، كسب اطلاعات لازم ، و مطالعهء دقيق و صبورانه پيرامون تحركات موجود براى آگاهى كامل از دستها و مقاصد ، و امتناع هوشمندانه از امضا و تأييد امورى بود كه در آن شرايط پيچيده و حساس ، مستقيم يا غير مستقيم ، به سود جناح سكولار تمام مىشد ، بىآنكه ابتدائا در برابر آنها « موضع مخالف » بگيرد .
جناح تندرو و سكولار ، اما ، نيك مىدانست كه اجراى سناريوى مطلوبش در ايران اسلامى ، به دليل « تضاد بنيادين » آن سناريو با باورها و سنّتهاى اصيل ملت مسلمان و شيعهء ايران ، امكانپذير نبوده و عملا هم در هرگام با موانع بسيار روبرو است . لذا