لم يتركوا لنا عيدا « 1 » ، بسيار خوب بود - چون تحويل سنه در ماه محرم شده بود از مثل شما مناسب نبود تلگراف تبريك مخابره فرماييد - محذور ديگرى نداشت و امثال اين تلگرافات را چون عامّهء مردم ملتفت نمىشوند ضرر ندارد . جوابش را هم كه زدهاند لا بد مطلع شدهايد ؛ از همه [ ى تلگرافهايى كه به مراجع عراق ارسال كردهاند ] خوش مضمونتر و محترمتر شده است . . . » . اما زمانى كه شيخ فضل اللّه نورى ( با يأس از پيشبرد اصلاحات به دست عين الدوله ) گام به عرصهء مبارزه با حكومت گذاشت و حكومت نيز متأسفانه ، به جاى اصلاح خطاها و جبران مافات ، خشونت نشان داد ، و جمع كثيرى از علما تهران و شهرستانها دست به مهاجرت به قم زدند ، موضع سيد نيز در قبال عين الدوله تغيير اساسى يافت . . .
4 - 4 . درس بزرگى كه سيد در آن برهه آموخت
پيش از آنكه به شرح باقى ماجرا بپردازيم ، ضرورى است به درس مهمى اشاره كنيم كه سيد از اين مقطع حساس تاريخى آموخت .
درس مهمى كه سيد صاحب عروه آموخت ، اين بود كه وى دريافت : در اقدامات اجتماعى - سياسى خود ، بايد بسيار سنجيده ، پخته و با در نظر گرفتن جوانب گوناگون ( و احيانا متضادّ ) حوادث و رويدادها حركت كند و همواره اقدامات خود را بهگونهاى سامان داده و پيش برد كه به هيچيك از قطبهاى موجود قدرت در جامعه ( كه ديگران را افزار پيشبرد مقاصد خويش مىخواهند ) باج ندهد و در دام مطامع و دسايس آنها نلغزد .
او متوجه شد كه در پهنهء اجتماع ، كسان بسيارى از عمّال حكومت گرفته تا گروهها و شخصيتها وجود دارند كه ( با اهداف و آمال متضاد ) همواره گوش خوابانده و منتهز فرصتند كه از حركتها ، جريانها و جنبشهاى موجود در جامعه ، به نفع خود و دستگاهشان بهره گيرند و بدينمنظور مىكوشند خود را به نحوى در جريان امور و صفوف حركت جا بزنند و با دخالتهاى نهان و آشكار خويش ، آن حركتها و جريانها را به سوى اهداف خودخواسته و خودساختهشان منحرف سازند ، تا آنجا كه حتى باك ندارند به اسم مراجع معظم تقليد ، جعل سند كنند يا در بيانيهها و تلگرافهاى آنان دست برده و متنى وارونه و محرّف از آن را در بين مردم منتشر سازند .
هامش
( 1 ) . بنىاميه عيدى براى ما - اهل بيت پيامبر - باقى نگذاشتند ( گفتار يكى از معصومين سلام اللّه عليهم اجمعين ) .