عثمانى در برابر استعمار صليبى ، و اقدام مشترك آنان جهت خنثىسازى توطئهها و دسايس استكبارى مغرب زمين است - نكتهء اساسيى كه آن بزرگ در طول حيات سياسى خويش بدان توجهى مستمر مبذول مىداشت . « 1 »
مخاطبنامهء سيد ، مير سيد حسين قمى ، از علماى بزرگ و موجّه تهران ، و از زمرهء ياران صميمى صاحب عروه و شيخ فضل اللّه نورى در عصر مشروطيت است . « 2 » در نامهء سيد به وى « 3 » چنين مىخوانيم :
طهران
خدمت ذى شرافت مستطاب عمدة العلماء الاعلام ، مروّج الاحكام ، مرجع الانام ، سركار شريعتمدار ، آقاى آقا ميرزا سيد حسين قمى دامت بركاته مشرّف باد ، مورخهء هيجدهم شهر صفر المظفر 1321 [ ق ] .
* * * بسم اللّه الرحمن الرحيم
عرض مىشود . ان شاء اللّه تعالى پيوسته كما هو المأمول « 4 » در قيام به مهامّ مصالح انام و اعلاء كلمهء حقهء اسلام ، واحد ناس و مغبوط عام و خاص [ بوده و ] همواره اوقات شريفه مخصوص مراضى الهيّه و مصروف به تشييد مبانى شرعيّه و تسديد قوائم ملّيه مؤيّدا بالعنايات الغيبيه بوده باشد .
زمانى است از حظوظ استحضار حالات شريفه ، جز آنچه از متردّدين و زائرين استفصال گرديده ، محرومم . داعى هم به [ واسطهء ] عوائق توارد مشاغل موفّق
هامش
( 1 ) . براى مكتوب ديگرى از صاحب عروه به اسلامبول ، در ربط با موضوع اتحاد اسلامى بين دو كشور اسلامى ايران و عثمانى ، ر . ك ، روزنامهء مجلس ، سال 1 ، ش 69 ، 27 صفر 1325 ق ، ص 3 .
( 2 ) . براى تلگراف سيد به او در بحبوحهء مشروطهء اول ر . ك ، رسائل ، اعلاميهها . . . ى شيخ شهيد فضل اللّه نورى ، گردآورى محمد تركمان ، صص 304 - 305 .
( 3 ) . انتشار اين سند مهم تاريخى را ، مرهون زندهياد آيت اللّه حاج شيخ على دوانى ( مورخ فاضل ، كوشا و پيشكسوت حوزهء علميهء قم ) هستيم كه براى اولينبار آن را همراه توضيحاتى در « تنديس پايدارى ؛ يادمان سالروز شهادت آيت اللّه شيخ فضل اللّه نورى ( ره ) » ، ضميمهء روزنامهء رسالت ، مرداد 1380 ، ص 17 ، منتشر كردند . براى سخنرانى ايشان در اين زمينه ر . ك ، سند منتشر نشده ( نامهء ) آيت اللّه سيد محمد كاظم يزدى پيرامون خطرات تهديدكنندهء جامعهء سياسى كشور قبل از مشروطه ، على دوانى ، مندرج در : جريانهاى فكرى مشروطيت ، مجموعهء سخنرانيها و مقالات ، صص 129 - 132 . دربارهء شرححال آقا سيد حسين رضوى صدر الحفاظ قمى نيز ، ر . ك ، نقباء البشر ، حاج شيخ آقابزرگ تهرانى ، 2 / 533 .
( 4 ) . همانگونه كه آرزو مىرود .