ابن قولويه و ابن مسرور كسانى مىباشند كه تنها راويان اندكى دارند ، از حسن بن عبد الله بن محمد بن عيسى به جز جعفر بن قولويه و جعفر بن مسرور - تنها يك نفر آن هم يك روايت نقل كرده است و او على بن بابويه - پدر شيخ صدوق - مىباشد « 1 » ، از قاسم بن محمد بن على بن ابراهيم همدانى با اين عنوان هيچ كس به جز ابن قولويه و ابن مسرور روايت نكرده است ، البته پدر صدوق از قاسم بن محمد بن على بن ابراهيم نهاوندى نقل كرده كه محتمل است همين شخص باشد « 2 » ، در ترجمه ابراهيم بن اسحاق نهاوندى در رجال نجاشى : 19 / 21 آمده : على بن حاتم قال اطلق لى أبو أحمد القاسم بن محمد الهمدانى عن ابراهيم بن اسحاق و سمع منه سنة تسع و ستين و مائتين ، بعيد نيست كه مراد از اين عنوان نيز همين القاسم بن محمد بن على بن ابراهيم - استاد ابن قولويه و ابن مسرور - باشد .
بارى در جايى كه يك شخص سه يا چهار شاگرد داشته باشد ، بسيار مستبعد است كه دو نفر از اين افراد معدود جعفر نام داشته و نام پدرشان محمد باشد ، اين امر خود شاهد قوى بر اتحاد دو عنوانى است كه جعفر بن محمد بر آنها اطلاق مىشود .
به عبارت روشنتر : اگر كسى راويان بسيارى داشته باشد ، هيچ بعدى ندارد كه دو نفر از اين راويان در نام و نام پدر اشتراك داشته باشند ، همچنان كه در راويان امام صادق عليه السلام كسانى كه هم نام خود و هم نام پدرشان يكى است بسيار است ، ولى در جايى كه راويان يك نفر سه يا چهار نفر باشند ، بسيار مستبعد است كه دو نفر از آنها ( يعنى 23 يا 12 كل راويان ) هم در نام و هم در نام پدر مشترك باشند ، بنابراين روايت جعفر بن محمد بن مسرور و جعفر بن محمد بن قولويه از حسن بن عبد الله بن محمد بن عيسى و از قاسم بن محمد بن على بن ابراهيم از شواهد بسيار قوى بر
هامش
( 1 ) - عيون 1 : 20 / 1 .
( 2 ) - علل 2 : 578 / 4 ؛ عيون 1 : 289 / 37 ، البته در نسخه از عيون به جاى القاسم : الفتح ذكر شده است كه قابل توجه است .