و چنانچه ازدواج كرده به خانه شوهر برود مستقل است پس معناى « تزوجت » « تزوجت و ذهبت الى بيتها » است و مخصوصاً در سابق كه متعارف ازدواجها چنين بوده و نوعاً دختر را عقد بسته نمىگذاشتهاند .
سؤال : آيا منظور حضرتعالى اين است كه در تعارض صدر و ذيل به ظهور صدر اخذ مىكنيم ؟
پاسخ : مرحوم آقاى حكيم و مرحوم آقاى داماد مىفرمودند به طور كلى در تعارض بين ظهور صدر و ظهور ذيل عرف ظهور صدر را مقدم داشته ذيل را به عنوان بيان برخى از مصاديق مفهوم صدر مىشناسد ، ما اين را على كليته قبول نداريم ، ولى در ما نحن فيه مناسبات حكم و موضوع به تفاهم عرفى چنين مطلبى را مىرساند و بسيار خلاف ارتكاز عرفى است كه به صرف خواندن صيغه دختر مستقل شود و از نظر عرف اين كه دختر نزد پدر و مادرش است و آنها به كارهايش رسيدگى مىكنند يا خير ، در استقلال و عدم استقلال دختر دخالت دارد و اين نكته باعث مىشود كه « تزوجت » را كه در مقابل « بين الابوين » به كار رفته از مورد نادرش يعنى دخترى كه ازدواج كرده و هنوز به خانه شوهر نرفته منصرف بدانيم .
خلاصه از اين روايت استفاده مىشود كه دخترى مستقل است كه ازدواج كرده و به خانه شوهر رفته باشد و ظاهرش اطلاق دارد يعنى هر چند هنوز مدخوله نشده است .
جمع بين اين روايت طائفه اول از روايات كه ثيبه شدن و طائفه دوم كه ازدواج دختر را در استقلال او دخيل دانستهاند به اين است كه بگوييم منظور از ازدواج و به خانه شوهر رفتن ، متعارف موارد آن است يعنى موردى كه دختر ازدواج كرده و پس از رفتن به خانه شوهر مدخوله هم شده باشد .
* روايت صحيحهء محمد بن مسلم عن احدهما عليهما السلام نيز از همين قبيل است :
مىفرمايد : « لا تستأمر الجارية اذا كانت بين ابويها » « 1 » مفهوم آن اين است كه اگر به خانهء
هامش
( 1 ) جامع الاحاديث 25 / 190 - باب سابق ح 12 ، وسائل الشيعة 20 / 273 باب 4 از ابواب سابق ح 3