كفايت از وطى واجب و حق زوجه خواهد بود يا نه ؟ كه سيد فرمودهاند ، با توجه به انصراف جماع به موارد متعارف كه با انزال همراه است كافى نيست . اما در مسأله 6 اصل انزال مفروض است ، منتهى اين انزال در خارج از فرج بوده است و در اين فرض سيد با عزل هم ، حق زوجه را برآورده دانستهاند . لذا در موردى كه اصلًا انزال نباشد ، ايشان قائل به انصراف شدهاند . چون بسيار غير متعارف است كه شخص دخول نمايد و اصلًا انزالى صورت نگيرد . اما در موردى كه انزال هست و لذا داخل فروض متعارف جماع باشد ، اما اين انزال در خارج از رحم صورت گرفته و عزل نموده است ( كه در اين زمانها براى جلوگيرى ، بسيار مرسوم است و حتى بعضى از وسايل براى جلوگيرى ، گرچه ظاهراً انزال در فرج مىشود ولى چون اين وسائل ، جلوگيرى از ريختن منى در رحم مىنمايد در حكم عزل مىباشد ) اين كافى از حق واجب زوجه خواهد بود ، پس موضوع دو مسأله متفاوت است ، در يكى اصل انزال موضوع است ( كه در اينجا انصراف هست ) و در ديگرى اصل انزال ، مفروض و انزال فى الفرج و يا در خارج فرج و به صورت عزل موضوع است و لذا تناقضى در كار نيست .
البته به نكتهاى در اينجا بايد توجه نمود و آن اينكه در تعليلى كه سيد آورده است ( لانصراف الخبر الى الوطى المتعارف و هو مع الانزال ) انصراف ناظر به موارد متعارف است و ممكن است با عنايت به اين تعليل ، تناقض بين دو مسأله را تبيين نمود . اما متعارف موارد ، خود امرى تشكيكى و ذو مراتب است . در فرضى كه اصلًا انزال نشود ، امرى بسيار غير متعارف است و لذا مىتوان دعواى انصراف نمود . اما در فرضى كه انزال هست ، اما بنحو عزل ، اين صورت هم كمتر از صورت انزال در فرج تعارف دارد . اما اين مقدار عدم تعارف ، معلوم نيست كه موجب انصراف گردد .
چون قبلًا گفته شد ، اگر در فرضى ، يك طرف پنجاه و پنج درصد شيوع و تعارف داشت و طرف ديگر چهل و پنج درصد ، اين مقدار از تعارف بالاتر ، موجب
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 1386
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص١٣٨٦