عالمان گفته است : منظور از حلقات ذكر مجالس بيان حلال و حرام است كه چگونه بايد خريد و فروش كرد ، نماز گزارد ، روزه گرفت . زناشويى كرد ، طلاق داد و امثال اينها .
مىگويم : در اين زمينه گفتار ديگرى داريم كه به خواست خدا خواهد آمد .
غزّالى مىگويد : پيامبر خدا ( ص ) به مسجد وارد شد ، و در اين هنگام دو جلسه در آن داير بود ، در يكى فقه و احكام دين مذاكره مىشد ، و در ديگرى دعا مىخواندند و از خداوند مسألت مىكردند ، پيامبر ( ص ) فرمود : « هر دو مجلس خوب است ، زيرا آنان خدا را مىخوانند ، و اينان فقه را فرا مىگيرند و به نادانها ياد مىدهند ، و اينان برترند ، من براى آموزش مردم به رسالت برانگيخته شدهام » ، سپس پيامبر ( ص ) در كنار آنها نشست . « 105 » از صفوان عسّال نقل شده كه گفته است : بر پيامبر خدا ( ص ) وارد شدم ، در حالى كه آن حضرت در مسجد بر عباى سرخ رنگ خود تكيه داده بود ؛ به او عرض كردم : اى پيامبر خدا من براى طلب علم آمدهام ، فرمود : « آفرين به طالبان علم ؛ همانا فرشتگان با بالهاى خود بر گرد طالب علم اجتماع مىكنند ، و به سبب محبّتى كه به مطلوب آنها دارند از كثرت ازدحام بر بالاى هم سوار مىشوند تا آن اندازه كه به آسمان دنيا مىرسند . » « 106 » از كثير بن قيس روايت شده كه گفته است : در مسجد دمشق با ابو الدّرداء
هامش
( 105 ) العلم ، ابن عبد البرّ ؛ المختصر ، ص 25 ، از حديث عبد الله بن عمر ، با اختلاف كمى در الفاظ .
( 106 ) صفوان بن عسّال ( بدون نقطه ) ، مرادى طبق آنچه بغوى گفته ساكن كوفه بوده ، و ابن ابى حاتم گفته است : او كوفى و از صحابهء مشهور است ، و احاديثى از پيامبر ( ص ) روايت كرده است . ابن سكن گفته است : حديث صفوان بن عسّال دربارهء مسح بر كفش و فضيلت علم و توبه مشهور است ، و بيش از سى تن از ائمّهء حديث آن را از عاصم روايت كردهاند ( الاصابة ) مىگويم : اين حديث را ابن عبد البرّ در المختصر ، ص 20 روايت كرده است ، احمد در مسند ، ج 4 ، ص 240 ، طبرانى و ابن حبّان در صحيح خود ، « التّرغيب » ، ج 1 ، ص 95 ، و حاكم در مستدرك ، ج 1 ، ص 100 ؛ دارمى ، ج 1 ، ص 101 ، آن را نقل كردهاند .