از عقل نيافريده » « 33 » ، عقل اوّل را اراده كرده است و در آن جا كه فرموده است :
« هر گاه مردم به انواع نيكيها به خداوند تقرّب جويند ، تو به عقل خود به او تقرّب بجوى » « 34 » ، مقصودش عقل چهارمين است ، و در حديث خود به ابو الدّرداء كه « عقل خود را زياد كن تا در نزد خداوند تقرّب يا بى » مراد آن حضرت همين عقل است . ابو الدّرداء عرض كرد : پدر و مادرم فدايت باد ، چگونه اين امر برايم ميسّر خواهد شد ؟ پيامبر ( ص ) فرمود : « از محرّمات الهى دورى كن و واجبات او را ادا كن تا عاقل باشى ، و اعمال نيك به جاى آور ، تا در عاجل دنيا بر رفعت و كرامت خود بيفزايى و در نزد پروردگارت قرب و عزّت يا بى . » « 35 » از سعيد بن مسيّب نقل شده كه گفته است : جمعى به خدمت پيامبر ( ص ) رسيدند و عرض كردند : اى پيامبر خدا ! عالمترين مردمان كيست ؟ فرمود :
« آن كه عاقل است . » گفتند : عابدترين مردم كيست ؟ فرمود : « عاقل » ، گفتند :
بهترين مردم كيست ؟ فرمود : « عاقل » ، گفتند : آيا كسى كه جوانمردى او كامل ، و فصاحت وى ظاهر ، و دستش بخشنده ، و منزلتش بزرگ باشد عاقل نيست ؟
پيامبر ( ص ) فرمود :
وَ إِنْ كُلُّ ذلِكَ لَمَّا مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ الْآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ
« 36 » ، همانا عاقل كسى است كه پرهيزگار است اگر چه در دنيا خسيس و پست باشد . » « 37 » و فرموده است : « عاقل نيست مگر كسى كه به خداوند ايمان داشته باشد ، و پيامبرانش را تصديق كند ، و اوامر او را به جا آورد . »
هامش
( 33 ) عراقى گفته است : ترمذى حكيم در النّوادر آن را با سندى ضعيف از روايت حسن به نقل از شمارى از صحابه روايت كرده است .
( 34 ) الحلية ابو نعيم از حديث على ( ع ) ؛ رساله معراجيّه ، ابو على سينا ، ص 15 ؛ الصّراط المستقيم ، سيّد داماد .
( 35 ) العقل و الحكيم ، داوود بن محبر ؛ النوادر ، ترمذى .
( 36 ) زخرف / 35 : . . . و تمام اينها متاع زندگى دنياست ، و آخرت نزد پروردگارت از آن پرهيزگاران است .
( 37 ) اين روايت و حديث بعدى را داوود بن محبر در كتاب العقل نقل كرده است ( المغنى ) .