فائده :
بدان كه دوازده برج فلك سه آتشىاند و سه هوائى و سه مائى و سه خاكى به اين طريق كه برج اول ابتداء از حمل آتشى است ، و دويم خاكى ، و سيم هوائى و چهارم مائى ، پس از آن آتشى به ترتيب مذكور تا آخر و اينها را مثلثات گويند ، و هر مثلثه را سه رب است از كواكب و ارباب ايشان به شب و روز مختلف شوند چنان كه هر كوكبى خداوند اول مثلثه باشد به روز ، به شب خداوند دوم باشد ، و ارباب مثلّثات به شب و روز از اين شعر معلوم است .
نسيل تهرخ هلدى مهخر * به شب رب دويم مىدار بر سر « 1 »
« ن » علامت نارى است و « ت » ترابى و « ه » هوائى و « م » مائى ، و جدول مثلثات و ارباب آنها اين است . [ تصوير ] فائده :
اهل احكام نجوم در فلك چند نقطه نحس يافتهاند متحرك به حركت معكوس ، مثلًا در ده درجه حمل نحوستى يافتهاند ، بعد از مدتى در پنج درجه حمل همان نحوست ديدهاند و اسماء آن هشت نقطه اين است :
1 - غطيد 2 - غريم ، 3 - سرموش ، 4 - كلاب ، 5 - ذوذوابه ، 6 - لحيانى ، 7 - كيد ،
هامش
( 1 ) - مصرع اول اين بيت چهار كلمه است و هر كلمه چهار حرف دارد ، حرف اول هر كلمه اشاره است به عنصرى ، چنان كه صاحب كتاب گفته و حرف دوم برب اول و حرف سوم برب ثانى و حرف چهارم برب سوم ، و مراد از مصرع دوم اين است كه براى معرفت ارباب مثلثات ليلى حرف رب دوم را كه حرف سوم كلمه است مقدم دار بر حرف رب اول كه حرف دوم كلمه است ، و حروف دو رديف جدول هر يك اشاره به كوكبى است كه حرف آخر آن كوكب است . مثلًا « س » علامت شمس و « ى » مشترى ، و « ل » زحل ، و « خ » مريخ و هكذا .