است باعتدال ، زهره سرد و تر است باعتدال ، عطارد با هر كوكب كه متصل شود طبيعت آن گيرد و چون به هيچ كوكبى نظرى نداشته باشد به سردى و خشكى ميل كند ، قمر سرد و تر است و معتدل .
در سعد و نحس منازل قمر
* فائده :
بدان كه منازل بيست و هشتگانه قمر بعضى سعدند و بعضى نحس چنان كه از اين شعر معلوم مىشود :
از منازل كه برين چرخ برين دارد جاى * آنچه نحس است همين است كه گفتم خاشاك
شوله و أخبيه و صرفه و طرفه دبران * بلده و ذابح واكليل و زبانى و سماك
« 1 »
در معرفت بست تقاويم
* فائده :
بدان كه بستى كه در تقاويم آورند ابتداء آن از اجتماع شمس و قمر است و تا دوازده ساعت بست باشد ، پس هفتاد و دو ساعت بست نباشد ، باز دوازده ساعت بست است و همچنين تا باز به اجتماع رسد ، باز مبدء بست است ، و أهل تجربه گويند بايد در دوازده ساعت بست از جمله مهمات احتياط نمود كه ابتداى كارى در ثلث اول آن زيان به جان دارد ، و ثلث دويم بجاه ، و ثلث سيم به مال و بعضى دو ساعت پيش از بست را نيز احتياط لازم دانستهاند « 2 » .
هامش
( 1 ) - منازل سعدرا كه 18 منزل ديگر باشند حقير به نظم آوردهام :منزل سعد سعود است و نعائم و رشاء * هقعه ، و هنعه ، و غفر است ، و ذراع ، و شرطين
زبره ، و قلب ، و مقدم ، و مؤخر ، عواء * نثره ، و جبهه ، و بلع است ، و ثريا و بطين( 2 ) - حكماى هند دورى نهادهاند كه بر هفت بخش مىگردد و هر بخش را به كوكبى دادهاند و آن را بست آن كوكب ناميدهاند و مدت هر بخشى دوازده ساعت است كه مدت دوره 84 ساعت مىشود ، و ابتداى دور از اجتماع حقيقى نيرين گيرند تا به دوازده ساعت منسوب به آفتاب دارند و عرب آن را ساعات محترقه گويند و بعد دوازده ساعت ديگر به زهره و دوازده ساعت ديگر به عطارد و دوازده ساعت بعد از آن به قمر و چون نوبت قمر آخر شود ابتداء از زحل گيرند تا باز كه نوبت به شمس رسد ، بعد از آن به طريق مذكور مىگردد تا به اجتماع ديگر و چون اجتماع شود نوبت هر كوكب كه باشد باطل گردد ، و نوبت شمس ابتداء شود و هر گاه نوبت به آفتاب رسد در اختيارات مذموم است ، و آنچه در كتاب است كه 72 ساعت بست نباشد باز 12 ساعت بست است جهتش اين است كه مدت دور چنان كه گفتيم 84 بست است و چون 12 بخش شمس از آن كاشته شود 72 ساعت كه بست 6 كوكب ديگر است مىماند .
قوله « باز مبدأ بست است » يعنى از بست آفتاب شروع شود چنان كه دانستهاى كه چون اجتماع شود نوبت هر كوكب كه باشد باطل گردد .