و دويست و هشتاد و يك شمسى ( مطابق با آخر / ذىحجه / 1321 ق ) در تبريز در ميان يك خانوادهء علمى به وجود آمدم . در سن پنجسالگى مادر را و در سن نهسالگى پدر را از دست دادم ، و به مناسبت اينكه كموبيش مايهء معاش داشتم سرپرست ما ( وصى پدر ) وضع زندگى ما ( من و برادر كوچكتر از خود كه داشتم ) را بهم نزد و تحت مراقبت و پرستارى يك نفر خادم و يك نفر خادمه قرار گرفتيم . كمى پس از درگذشت پدر به مكتب و پس از چندى به مدرسه فرستاده شديم و بالاخره به دست معلم خصوصى كه به خانه مىآمد سپرده گشتيم ، و به اين ترتيب تقريبا مدت شش سال مشغول فراگرفتن فارسى و تعليمات ابتدائى بوديم .
آن روزها تحصيلات ابتدائى پروگرام معينى نداشت . همينقدر به ياد دارم كه در فاصلهء ميان 1290 - 1296 ش كه مشغول بودم قرآن كريم را كه معمولا پيش از هر چيز ديگر خوانده مىشد ، و كتاب گلستان و بوستان سعدى و نصاب و اخلاق مصور و انوار سهيلى و تاريخ معجم و منشآت امير نظام و ارشاد الحساب را خواندم .
سال 1297 ش وارد رشتههاى علوم دينيه و عربيه شدم و تا سال 1304 ش به قرائت متون سرگرم بودم .
در ظرف همين هفت سال در علم صرف : كتاب امثله و صرف مير و تصريف ، و در نحو : كتاب عوامل و انموذج و صمديه و سيوطى و جامى و مغنى ، و در بيان :
كتاب مطول ، و در فقه : كتاب شرح لمعه و مكاسب ، و در اصول : كتاب معالم و قوانين و رسائل و كفايه ، و در منطق : كبرى و حاشيه و شرح شمسيه ، و در فلسفه :
تربت پاكان قم ( فارسي ) — صفحة 1564
مساهمون: عبد الحسين جواهر كلام
ص١٥٦٤