تاخت با تنها در اقليم بدن تا ملك جان * ترك تنها كرد و ملك جان به تنهايى گرفت
بر سر تخت قناعت بىمناعت رخت بست * با ندارايى كليد گنج دارايى گرفت
شد ز بىكبر و ريايى در حريم كبريا * ترك خودرايى نمود آنگه خودآرايى گرفت
ديد در كثرت چو وحدت يافت در امكان وجوب * بر گليم فقر اكليل شهنشاهى گرفت
ديد يك جايى تنافى بحر و بر صياد عشق * دام در دريا فكند و صيد صحرايى گرفت
بندگى شايسته باشد اى نقيب اما كجا ؟ * پيش مولايى كزو هر بنده مولايى گرفت « 1 »
نقيب را هفتبند شعر در انتقاد از طبقات مردم است . اسامى بندهاى آن عبارت است از : اصوليه ، شبستانى ، شيخيه ، مطربيه ، قماريه ، خماريه و شكاريه .
از اشعار بند اصوليه اوست :
ساقيا فصل زمستان آمد و ماه صيام * باده در اين فصل واجب گشت و در اين مه حرام
امر داير شد ميان حرمت و حكم و وجوب * خيز كه استفتا كنيم از حضرت شيخ الانام
شد محرّم واجب و واجب محرّم چاره چيست * مجتمع شد امر و نهى آخر چه ترجيح از كدام ؟ « 2 »
نقيب داراى مراتب فضل بسيار بود ، به گونهاى كه نصايح او بهويژه در رجال دولتى عصر قاجار مؤثر واقع مىشد . « 3 » وى در اواخر عمرش پس از حج و زيارت عتبات عاليات ، به مشهد مشرف و در رديف خادمان حضرت ثامن الائمّه عليه السّلام قرار گرفت . « 4 »
بنا به قولى فوت نقيب الممالك در سال 1300 ه . ق در مشهد واقع شد . « 5 » اما گروهى مىگويند پس از آنكه نقيب در سال 1302 ه . ق به اصفهان مراجعت كرد ، درگذشت . « 6 » از نقيب دو فرزند به
هامش
( 1 ) - محمد حسين ركنزاده آدميت : پيشين 4 / 711 .
( 2 ) - همان 4 / 714 .
( 3 ) - محمد معصوم شيرازى : پيشين 3 / 462 .
( 4 ) - شيخ مفيد : پيشين / 664 .
( 5 ) - محسن امين : اعيان الشيعة 30 / 197 .
( 6 ) - فرصت الدوله شيرازى : آثار عجم / 262 ؛ محمد معصوم شيرازى : پيشين 3 / 462 ؛ فرصت الدوله شيرازى : تذكره شعراى دار العلم شيراز / 310 ؛ آقابزرگ تهرانى : الذريعة 3 / 197 .