البتّه نمىتوان با چنين حكمى موافق بود ، مگر آنكه حساب ايرانيان را از زردشتيان جدا كرد . بههرحال فصلهاى ستارهشناسى « بوندهشن » ( ايرانى ) برحسب تبويب نادرست دكتر مهرداد بهار ، عبارتند از بخش سوم « دربارهء فراز آفريدن روشنان » ( - اختران ، منازل قمر ، سپهرها ) ، بخش چهارم « دربارهء چگونگى و علّت آفرينش » ( از جمله آسمان و سپهر ) ، بخش هفتم « دربارهء زيج گيهان كه چگونه اتفاق افتاد » ( - طالع عالم ، بروج ، كواكب ) ، بخش هشتم « دربارهء نبرد كردن آفريدگان گيتى » ( - ستارهء تيشتر ) و جز اينها .
دربارهء فصول نجومى كتاب بندهشن نظر به اهميّت اساسى آن ، تاكنون چند شرح و مقاله نوشته آمده كه مهمترين آنها چهار گفتار ملاحظه شد ، دوتا به خامهء محقّقان اروپايى ايرانشناس ؛ و دوتا نوشتهء محققان ايرانى پهلوىدان باشد . نخست گفتار استاد فقيد والتر هنينگ به عنوان « فصل نجومى بوندهشن » كه اول بار در مجلّهء انجمن پادشاهى آسيايى ( - اكتبر 1942 ، ص 229 - 248 ) چاپ شد ، سپس در مجموعهء مقالات منتخب او تجديد چاپ گرديد « 1 » . دوم گفتار استاد داويد مكنزى به عنوان « احكام نجوم زردشتى در بندهشن » كه در نشريهء مدرسهء مطالعات شرقى و افريقايى ( 1964 ، ص 511 - 539 ) چاپ شده است « 2 » . سوم يادداشتهاى دكتر مهرداد بهار بر كتاب « اساطير ايران » ( ص 20 ، و . . . ) كه پراكنده است . چهارم مقالهء جامع دكتر چراغعلى اعظمى ( سنگسرى ) به عنوان « آغاز گردش سپهر به باور ايرانيان باستان » « 3 » ، كه متضمّن شرح ستارگان چهار سوى ، طالع عالم ، دائرةالبروج ، منازل قمر ، عمر جهان و جز اينهاست . البتّه گفتار قديمى اما بسيار متين و صحيح و دقيق استاد فقيد كاسرتلى ايتاليايى را در كتاب « فلسفهء دين مزديسنايى » نبايد فراموش كرد كه دربارهء نجوميات يكسره مبتنى بر « بندهشن » مىباشد ؛ و ما پيشتر بارها بدان اشاره كردهايم .
( 10 ) . داتستان مينوگ خرد ( پهلوى )
كه پيشتر ياد گرديد ( 2 ،
I
، ش 6 ) باب هفتم در چگونگى آفرينش ، سيّارات و بروج باشد ؛ باب هشتم از جمله دربارهء گوهر آسمان ،
هامش
( 1 ) .ACTA IRANICA , 15 ( W . B . Henning , selected papers , II ) , vol . VI , Leiden , 1977 pp . 95 - 114 .( 2 ) .Bulletin of the school of oriental and African studies , 1964 , pp . 511 - 539 .( 3 ) . مجلّهء آينده ، سال 19 ، ش 1 - 3 / فروردين - خرداد 1372 ، ص 40 - 50 .