ج ) سوگند به سپيدهء صبح :
مانند :
1 .
وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ
« 1 » : « سوگند به صبح چون جهان را روشن سازد » .
2 .
وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ
« 2 » : « سوگند به صبح روشن وقتى كه دم زند و طلوع نمايد ، گويا وزيدن نسيم صبحگاهى و گسترده شدن نور آن بسان تنفّس موجود زنده است » .
3 .
وَ الْفَجْرِ
« 3 » : « سوگند به صبحگاه صادق كه شب را مىشكافد ، و پردههاى تاريكى را پىدرپى مىزدايد ، و سرچشمه نور را از ميان افق منفجر مىنمايد ، خفتگان را برمىانگيزد و سراسر جهان را روشن مىسازد .
د ) سوگند به روز :
مانند :
وَ النَّهارِ إِذا جَلَّاها
« 4 » : « سوگند به روز هنگامى كه جهان را روشن سازد » ، و مانند :
وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى
« 5 » : « سوگند به روز هنگامى كه جهان را با پيدايى خود روشن نمايد . بديهى است - چنانكه به كرات گفته شد - طلوع و غروب آفتاب و ستارگان در هر روز و شب در اثر حركت وضعى ( چرخشى ) زمين است كه در هر 24 ساعت يكبار پديد مىآيد و فوائد بىشمارى در اين چرخيدن نهفته است .
ه ) سوگند به غروب آفتاب :
مانند :
فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ
« 6 » « پس چنين نيست ، سوگند به شفق و روشنى سرخگونهء اوّل غروب » ، چنانكه پديد آمدن فيزيك شفق و فلق در جلد اوّل بيان شد . »
و ) سوگند به شب و پديدهها و اوصاف متعلق به آن
مانند :
هامش
( 1 ) . مدثر / 34 .
( 2 ) . تكوير / 18 .
( 3 ) . فجر / 1 .
( 4 ) . شمس / 4 .
( 5 ) . ليل / 2 .
( 6 ) . انشقاق / 17 .