تخطي إلى المحتوى الرئيسي

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 169

مساهمون:

ص١٦٩
رونقى به امور داد ، در انتخابات تسريع مىشود و شما هم رئيس خواهيد بود ، معلوم بود كه تصديق من هم به‌جا نبوده است . » به هر جهت دادگر از ايران تبعيد شد و در عرض سه روز از طريق بندر انزلى به ماكو و از آنجا به اروپا عازم گرديد 27 . هنگامى كه در اروپا بود ، در بحبوحهء جنگ جهانى دوّم از طرف نازىها دعوت به همكارى شد . جريان واقعه از اين قرار بود كه وى توسط فن پاپن و شلومبرگ كه سابقا سفير آلمان در ايران بود ، دعوت شد تا رياست حكومت ايران آزاد را عهده‌دار شود . و سرلشگر آيرم نيز كه در اين زمان فرارى و ساكن اروپا بود ، در اين حكومت وزير كشور شود . دادگر اين پيشنهاد را نپذيرفت و علىرغم ميل و اصرار نازيها و سرلشگر آيرم ، با آنان همكارى نكرد 28 . حسين دادگر پس از ده سال اقامت در اروپا ، در سال 1324 خورشيدى به ايران بازگشت . آبها از آسياب افتاده و ديكتاتور سقوط كرده بود . ازاين‌رو وى مجددا به فعاليت سياسى پرداخت و اين‌بار در مجلس سنا شروع به فعاليت كرد . در دوره‌هاى اوّل ، دوم و سوم مجلس سنا ، سناتور انتخابى استان مازندران بود ( 20 بهمن 1328 - 19 ارديبهشت 1340 ) ولى اين‌بار با تجربه‌تر از دوره سياسى گذشتهء خود با مسائل سياسى برخورد كرد . از پشتيبانان پشت پردهء نهضت ملى شدن صنعت نفت و از مؤيدين رجال ملى ايران محسوب شد . حسين مكى در كتاب خود به نام تاريخ بيست سالهء ايران ، دربارهء اواخر عمر سياسى او چنين مىنويسد : « ولى عدل الملكى كه در دوران حكومت كودتاى 1299 مصدر كار و چندين دوره نماينده مجلس و سه دوره هم رئيس مجلس و رئيس انجمن نظارت انتخابات قلابى دورهء هفتم بود و از عمّال روىكار آوردن حكومت ديكتاتورى بشمار مىرفت با عدل الملك از تبعيد برگشته تفاوت فاحشى كرده بود زيرا در سالها دربه‌درى و تبعيد طعم حكومت مطلق العنانى و قلدرى را چشيده بود ، لذا با حكومت ديكتاتورى مخالف بود . به همين علت هم هنگامى كه سناتور بود و حكومت رزم‌آرا روى كار آمد ، با من روابط نزديك پيدا كرد و پنهان و آشكار ما را تأييد مىنمود ، چنان‌كه وقتى دكتر فاطمى مدير باختر امروز را رزم‌آرا توقيف كرد ، در مجلس سنا و در جلسهء خصوصى عمل دولت را تقبيح نمود . آشنايى و دوستى
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 169 | حسن مرسلوند