زاده اتحاد » ، اين سليمان ميرزا بود كه در آخرين لحظات سردارسپه را از اين منظور خود منصرف كرد . سركشيكزاده مىنويسد : « وصول اين تلگراف 38 و دستهبنديهاى مخالفين طورى سردارسپه را مأيوس كرد كه تصميم گرفت ايران را با وجود مخالفت اطرافيان خود ترك نمايد ! روزى كه بار سفر خود را بسته و تصميم قطعى به مسافرت فرنگ گرفته و اتومبيلش را آماده كرده بودند ، يك عده بيست نفرى از دوستان خصوصى ايشان در آنجا حضور داشتند ، منهم حاضر بودم . . . وقتى مىخواست سوار اتومبيل شود ، مرحوم سليمان ميرزا حرف آهستهاى زد . سردارسپه به اتفاق آن مرحوم به طرف غربى عمارت سالاريه رفتند ، مدت نيم ساعت اين ملاقات طول كشيد . وقتى مراجعت كردند ، قيافه سردارسپه بشاش به نظر مىرسيد .
سليمان ميرزا در اين ملاقات وعدهء صريح و جدى داده بود كه وسائل تحصيل رأى اكثريت را براى او در مجلس فراهم نمايد و به اين وسيله رئيس الوزراء را از مسافرت منصرف كرد . اين ملاقات نيمساعته تحول تاريخى را به وجود آورد . سردارسپه بطور تعرض به رودهن رفت و طرفدارانش در مجلس جدّيت كرده و بالنتيجه به تحصيل اكثريت موفق شدند » .
در مجلس پنجم ، او يكى از امضاءكنندگان مادهء واحدهء خلع قاجاريه از سلطنت بود .
پس از تصويب مادهء واحدهء مذكور ، مجلس تعطيل و انتخابات مجلس مؤسسان آغاز شد .
سليمان ميرزا اسكندرى در مجلس مؤسسان بود كه متوجه شد رضا خان آن اصلاحطلب و ناسيوناليست مورد نظر نيست و همهء اين شعارهاى اصلاحطلبانه و تجددخواهانه براى قبضه كردن قدرت و رسيدن به سلطنت مىباشد و باز نه تنها سلطنت خود ، بلكه او سلطنت فرزندان خويش را نيز مىخواهد . سليمان ميرزا در مجلس مؤسسان به مخالفت برخاست و مخالفت او در آن بحبوحه هيچ سودى نداشت 39 .
سليمان ميرزا در مجلس مؤسسان به سلطنت سردارسپه رأى نداد و تا سال 1320 خورشيدى كه رضا شاه از ايران خارج شد ، در عرصهء فعاليتهاى سياسى ظاهر نشد . فقط پس از خروج ديكتاتور بود كه وى نيز همانند ساير رجال و مردم ايران در سايهء دموكراسى موقت نفسى براحتى كشيد و بلافاصله به فكر تأسيس حزبى با مرام سوسياليستى افتاد .
سليمان ميرزا اسكندرى پس از شهريور 1320 با كمك تعدادى از اعضاى گروه 53 نفر كه اخيرا از زندان آزاد شده بودند و با جلب موافقت دولت شوروى ، اقدام به تأسيس « حزب توده ايران » نمود و اولين جلسهء حزب توده در مهر ماه 1320 و در منزل شخصى سليمان ميرزا با حضور تعدادى از گروه 53 نفر و عدهاى از اعضاى سابق حزب « اجتماعيون » تشكيل شد . تا زمانى كه سليمان ميرزا زنده بود ، نام او بهعنوان عنصرى « ملّى » و « غير كمونيست »
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 176
مساهمون: حسن مرسلوند
ص١٧٦