اديب طوسى ، محمد امين
محمد امين اديب طوسى فرزند حاج شيخ محمد حسين گيلانى در سال 1283 خورشيدى در « مشهد » متولد شد . پدرش « شيخ محمد حسين » اهل « تنكابن » و از شاگردان مرحوم « شيرازى » و جزو علما بود . اديب طوسى تحصيلات مقدماتى را در مكاتب آن زمان گذرانيد . سپس به تحصيل علوم دينيه در مدارس قديم پرداخت . علوم ادبى را نزد « عبد الجواد اديب نيشابورى » و حكمت را نزد « حاج ميرزا عباسعلى » معروف به « فاضل » و فقه را در نزد پدر خود فرا گرفت .
اديب طوسى بين سالهاى 1304 تا 1307 خورشيدى طى مسافرتهايى كه به هند ، ايران ، تركستان ، عربستان ، مصر ، شامات و آسياى صغير نمود ، به زبانهاى رايج عربى ، تركى ، اردو ، انگليسى و فارسى و همچنين السنه قديم چون سنسكريت ، اوستايى ، پهلوى ، عبرى ، كلدانى آشنايى كامل پيدا نمود . در فراگيرى زبانهاى مختلف شاگرد « هرتسفلد » آلمانى ، مستر « ويلسن » امريكايى و پرفسور « مار » روسى و « جكسن » امريكايى بود .
اديب طوسى بعدها در « تبريز » اقامت نمود مجله « ماهتاب » را در سال 1316 خورشيدى در « تبريز » به مدت يك سال انتشار داد . و كتب زيادى به رشته تحرير درآورد .
از جمله آثار بجامانده از وى عبارتند از :
1 - تاريخ دينى ايران از قديمىترين روزهاى عصر حاضر در 2 دوره و 22 جلد .
2 - دستور زبان فارسى در سه دوره براى دبستانها ، دبيرستانها و دانشكدهها .
3 - بودا در هند .
4 - تخت سليمان .
5 - ايام كودكى .
6 - آموزش و پرورش از نظر غزالى .
7 - انتقام عشق ، در 3 جلد .
8 - پيام فردوسى .
9 - لغات آذرى .
10 - دخمههاى سياه يا كلبه بدبختان .
11 - لهجههاى محلّى .
12 - رابطه اوزان شعر يا ترانههاى محلى ايران .