گروهى را به دوش كشيدهاند .
معظّمله ، به تأليف چند رشته از تفاسير قرآنى ، دست يازيدهاند ، كه نخست به صورت اجمال و سپس در باب خود ، به صورت وسيعترى به بازگوئى و معرّفى آنها اقدام خواهيم ورزيد :
1 . تفسير صحيح آيات مشكله نخستين اثر تفسيرى او با همكارى نويسنده گرامى جناب استاد سيد هادى خسرو شاهى ، در پاسخ دعاوى برخى مدّعيان تفسير قرآن بود . كه در سال 1381 ه . ق ، نخستين چاپ آن به بازار آمد .
تفسير صحيح آيات مشكله ، نخستين اثر قرآنى استاد تلاشگر و توانمندى است . كه ساليان متمادى است ، در عتبه مباركه قرآن اعتكاف ورزيده و در توسعهء معارف عاليهء آن كار و كوشش و تلاش جدّى و پرتحرّكى ، را پى گرفتهاند .
اين تفسير شريف ، كه از تاريخ تكوّن آن ، هنوز بيش از نصف قرن نمىگذرد ، به مناسبت برخى از جريانات وهّابىگرى بوده است . كه در آذربايجان صورت مىگرفت . استاد سبحانى ، در پاسخ دعاوى كژانديشان ، تفسير صحيح آيات مشكله را با توضيحات و تعليقات نويسنده گرامى جناب آقاى حاج سيّد هادى خسرو شاهى ، انجام دادند . و ازآنپس ، سلسله مقالات تفسيرى و قرآنى مجله وزين « مكتب اسلام » ، را برعهده گرفتند . كه محصول پربركت آن : تفسير تعدادى از سورههاى مباركه و آيات نورانى است . و همين مقالات تفسيرى ، خميرمايهء تفاسير بزرگى چون مفاهيم القرآن ، و منشور جاويد مىباشند . كه خود سرمنشأ گسترش برخى از تحوّلات تفسيرى ، در حوزه علميّه قم ، و ديگر حوزهها ، گرديده است .
چاپ نخستين تفسير صحيح آيات مشكله ، در حدود 300 صفحه ، دقيقا : در تاريخ جمادى الاولى 1381 ه . ق ، مطابق آبانماه 1340 ه . ش ، مىباشد .
كه از مركز انتشارات كتابفروشى ، آقاى حاج حبيب اللّه عدالت ، خيابان ارم ، در 1000 نسخه ، انتشار يافته بود .
883 . تا 884 . تفاسير صدوقى [ م 1381 ق ]
مؤلّف آنها ، شيخ العلماء ، محقق عاليقدر مرحوم شيخ عبد العظيم صدوقى اردبيلى يكى از اعيان تفسيرى ، قرن چهاردهم هجرى مىباشد . از او سه اثر تفسيرى در دست داريم :
1 . تفسير عنكبوتيه :
مرحوم شيخ عبد العظيم صدوقى ، سالها در اردبيل ، جلسات تفسير قرآن مجيد داشت . به بركت همين جلسات به تفسير تعدادى از سورههاى مباركات قرآن مجيد توفيق پيدا كرده است . يكى از آن موارد ، پيرامون سوره شريفه عنكبوت و لقمان مىباشد . كه به نام عنكبوتيّه ، ناميده است . و در سال 1375 ه . ق ، در تبريز ، به چاپ رسيده است . « 1 »
2 . تفسير نور :
و رساله تفسيرى ديگرى به نام تفسير سوره « نور » ، دارد . اين رسالهء تفسيرى ، در 50 صفحه ، پيرامون آيه شريفه « نور » ، در تهران ، به سال 1359 ه . ش ، چاپ سوم آن به صورت سربى ، رقعى مجموعه رسائل ديگر ، به چاپ رسيده است .
3 . تفسير آية الكرسى :
اثر قرآنى ديگر او تفسير « آية الكرسى » ، مىباشد . كه در خانبابا مشار معرّفى شدهاند . « 2 »
* ديگر آثار و تأليفات
احسن الحديث ، اساس الأيمان و اصول الدّين ،
هامش
( 1 ) الذريعة ، ج 15 ، ص 352 ، كد معرفى 2260 .
( 2 ) فهرست خانبابا مشار ، ج 1 ، ص 1386 .