او يكى از مشاهير گروه شيخيّهء آذربايجان و داراى ذوق شعرى بسيار عالى مىباشد . تفسير او پيرامون آيهء 56 از سوره الذاريات آيه
« وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ »
مىباشد . اين تفسير در تبريز ، به چاپ رسيده است . « 1 »
695 . تفسير سيّد على بختيارى [ م 1312 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سيد علىّ بن ابى القاسم بن محمد حسن حسينى بختيارى اصفهانى شاگرد شيخ محمد باقر اصفهانى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد . او تفسير سورههاى آل عمران ، انبياء و يوسف را دارد ، كه فرزندش سيد حسين اصفهانى از بودن آنها خبر داده است . و ديگر اثر او شرح نهجالبلاغهء مولا على ( ع ) مىباشد . « 2 »
696 و 697 . تفاسير هندى [ م 1312 ه . ق ]
عالم جليل و عارف نبيل مرحوم سيّد على محمّد بن سيد محمد سلطان العلماء بن سيّد دلدار على نقوى نصيرآبادى لكنهوئى ، مشهور به « تاج العلماء » ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد . وى كه بنا به توصيف يكى از بزرگان : آيتى در تحقيق ، تدقيق ، جامعيّت علوم بودند . در رشتههاى فقه اصول ، كلام ، حكمت و فلسفه ، حديث ، تفسير ، ادب و طبّ آيتى از آيات بودند . و در فن مباحثه و مناظره ، به غايت مهارت و تبحّر داشتند ، و داراى تأليفات متعدّدى مىباشند :
1 . احسن القصص فى تفسير سورة يوسف :
كه با اسلوب لطيف و سبك جديد تأليف نموده ، و در « عظيمآباد » هند ، به چاپ رسيده است ، اين كتاب در دو مجلّد قرار دارد . نيز اين تفسير توسّط صبح الصادق عظيمآبادى ، در بيهار هند ، به سال 1305 ه . ق ، به صورت سنگى در 812 صفحه ، به چاپ رسيده است . و مجددا در سال 1388 ه . ق ، در نجف اشرف تجديد چاپ گرديده است . تجديد چاپ مكرّر آن نشانگر اهميت و عظمت محتواى آن مىباشد . « 3 »
2 . انوار الأنظار فى تفسير آية النور :
مفسر محترم ، در تفسير آيه نور آراء و نظرات مفسّران را ارائه داده است ، و نظر مورد قبول را گزينش نموده است .
3 . ترجمة القرآن :
اين اثر قرآنى در دو مجلد شامل ترجمه قرآن به زبان اردو مىباشد ، كه در هندوستان ، چاپ و منتشر گرديده است .
* مشايخ او
او از محضر فاضل اردكانى ، علّامه شيخ راضى نجفى - حاج ميرزا علينقى طباطبائى حائرى ، فقيه ربّانى شيخ زين العابدين حائرى ، مفتى سيّد عباس شوشترى از تبار علّامه سيد نعمت اللّه جزائرى ، تلمّذ نموده است .
هامش
( 1 ) ادبيات فارسى بر مبناى استورى ص 239 و از ديگر منابع خانبابا مشار مؤلفين ج 2 ، ص 247 دانشمندان آذربايجان ص 389 ، الذريعة ج 2 ، ص 313 مؤلّف رجال بامداد ج 3 ، ص 325 .
( 2 ) الذريعة ج 4 ، ص 334 ، كد معرّفى 1432 ، معجم مؤلفى الشيعة ص 33 .
( 3 ) كتابخانه بزرگ ، ج 1 ، ص 165 به نقل از مأخذ : الذريعة ، ج 1 ، ص 288 - علماى معاصرين ، ص 52 - اعيان الشيعة ، ج 8 ، ص 310 ، احسن الوديعة ج 1 و 2 ، ص 166 ، دايرةالمعارف سياح ، ج 2 ، ص 1063 ؛ مجله مشكات ، شماره 10 ، ص 22 ؛ الاعلام زركلى ، ج 5 ، ص 18 ، ريحانة الأدب ، ج 1 ، ص 206 ، معجم المؤلفين ، ج 7 ، ص 228 ، تفسير و تفاسير جديد خرّمشاهى ، ص 179 ، معجم المفسرين ، ج 1 ، ص 387 ، نقباء البشر ، ج 4 ، ص 1625 ، اعيان الشيعة ، ج 80 ، ص 310 ، دايرةالمعارف الإسلاميّة ، ج 3 ، ص 75 ، نجوم السماء ج 2 ، ص 161 ، فهرست آثار چاپى شيعه در شبه قاره هند بخش اول ، ص 36 .