مير محمّد باقر چهار سوقى انتقال دادند ، و در همانجا مدفون ، و لوحى بر قبر او نهادند . بقعه در وسط شارع قرار گرفت ، كه ممتدّ از دروازهء دولت تا خارج شهر است . « 1 » البتّه اين مفسّر ما ، غير از آن ابو الفضل حبيش بن ابراهيم تفليسى ، ( متوفّى 629 ه . ق ) ، مىباشد ، كه صاحب كتاب قانون ادب و مختصرى اندر علم طبّ ، و وجوه قرآن است ، كه در الذّريعة ، ج 20 / 180 ، 17 / 253 - 18 / 94 ، آثار او معرّفى شده است . « 2 »
485 . تفسير درويش [ م 1199 ه . ق ]
مؤلّف آن ، آقا محمّد هاشم بن ميرزا اسماعيل شيرازى ذهبى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد . او كه مستوفى در تشكيلات زنديّه بود ، از شغل خود كنارهگيرى نمود ، و به گروه عرفاء پيوست ، و شاگرد ، سپس داماد و جانشين سيّد قطب الدّين نيريزى شد ، كه يكى از پيشوايان گروه ذهبيان كبرويّه بود . وى تا سال 1199 ه . ق ، زنده بود ، و در آن سال درگذشت ، و در حافظيّهء شيراز ، به خاك سپرده شد . آغاز آن : « الحمد للّه المتجلّى لخلقه . . . » .
اين تفسير شريف ، پيرامون آيهء شريفهء
أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ
، ( سورهء شورى ، آيهء 53 ) ، محتوى لطايف عرفانى و حقايق صمدانى است ، و در مقام اثبات معاد و رستاخيز ، مطالب جالبى را آورده است . صاحب الذّريعة ، مىنويسد : « او در 90 سالگى ، درگذشته است ، و بنا به نقل طرائق الحقائق ، ج 3 ، ص 98 ، در حافظيّهء شيراز ، مدفون شده است . او در اواسط حال از كار نويسندگى ، نزد خوانين زنديّه استعفا داد ، و جانب عزلت را گرفت ، و نزد قطب الدّين محمّد نيريزى به تزكيهء نفس پرداخت و داماد او شد . در كتاب فارسنامه ، ( ج 2 ، ص 152 ) ، شرح حال او را از رياض العلماء نقل ، و تاريخ وفات او را در 1200 ه . ق ، و اندى ذكر كرده است . » « 3 » اين تفسير ، در موزهء بريتانيا 2 / 8012
OR
، در كليّات محمّد هاشم ، از سدهء 19 ميلادى نگهدارى مىشود . اين كتاب در سال 1323 ه . ق ، در تهران ، تحت عنوان « گفتارى عرفانى در سلوك » ، به خطّ ميرزا ابو القاسم ، معروف به ميرزا بابا ذهبى شيرازى ، به چاپ سنگى رسيده است . نسخهء غير مورّخى از آن تفسير ، در خانقاه احمديّهء شيراز ، طبق آنچه در فهرست آن ، ج 7 ، ص 5 ، آمده است ، موجود مىباشد . مرحوم علّامهء تهرانى ، در جلد نهم ، ص 1288 الذّريعة ، نيز شرح حال او را آورده است ، و وفات او را ، سال 1199 ه . ق ، مىنويسد . « 4 »
486 . تفسير تنكابنى [ اواخر قرن دوازدهم ]
مؤلّف آن ، شيخ سليم بن ملّا سليمان گيلانى تنكابنى ، يكى از اعيان فقهى و تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد . او صاحب كتابهاى : منهاج الاحتياط ، در پاسخ بانويى از خاندان سلطنتى كه نامش در ديباچهء كتاب آمده است . و صاحب تأليف تفسير اهل البيت ( ع ) ، است كه بنا به اظهار فاضل محترم ، آقاى محمّد سمامى حائرى ، همشهرى بزرگوار وى ، نسخهاى از آن تفسير ، در دانشگاه شيراز ، موجود مىباشد . و در فهرست كتابخانهء مجلس شورا ، ج 10 ، بخش 4 ، ص 1689 نيز معرّفى شده است . « 5 »
هامش
( 1 ) طبقات اعلام الشيعة ، قرن دوازده ، ص 191 - تذكرة القبور شيخ عبد الكريم گزى اصفهانى ، ص 79 و 80 .
( 2 ) مفسّران شيعه ، ص 170 - معجم مؤلّفى الشّيعة ، تحت عنوان تفليسى .
( 3 ) الذّريعة ج 22 ، ص 354 ، كد معرّفى 7407 .
( 4 ) الذّريعة ، ج 4 / 9 ، ص 1288 - ادبيّات استورى ، ص 212 ؛ علاوه بر منابع فوق ، مىتوان از : رياض العارفين ، ص 426 - طرائق الحقائق ، ج 3 ، ص 98 ، و فهرست كتابخانهء آستان قدس ، ج 4 ، ص 401 و 502 استفاده نمود .
( 5 ) بزرگان تنكابن ، تأليف سمامى حائرى ، چاپ كتابخانهء آية اللّه مرعشى قم ، ص 112 .