شمارش تأليفات ايشان براساس آنچه صاحب مؤلّفات الزيديّة ، در جلد سوّم آورده است ، بيش از 133 جلد كتاب و رساله مىباشد . معلوم مىشود ، ايشان از افراد مورد رجوع و سؤال مردم بوده است ، كه سؤالات مختلفى از ايشان به عمل آمده است . در بين تأليفات او ، سه اثر تفسيرى مستقلّى به نامهاى مفاتيح الرّضوان و الإيضاح و البيان في قصص القرآن ، وجود دارد . طالبين تفصيل به منبع نامبرده مراجعه نمايند . تفسير مفاتيح الرضوان ، در مكتبة الجامع الكبير ، تحت شمارهء 191 - 194 نگهدارى مىشود ، كه از نسخهء نزديك عهد مؤلّف ، استنساخ شده است .
482 . حاشيهء كشّاف صنعانى [ م 1191 ه . ق ]
صاحب حاشيه بر تفسير كشاف ، قاضى احمد بن صالح ابى الرّجال صنعانى ، يكى از اعيان تفسيرى زيدى يمن ، در قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
تفسير فوق ، كه با دقّت و متانت و استوارى كامل ، توصيف شده است ، يكى از تفاسير معروف زيديّه ، مىباشد . « 1 » مؤلّف آن ، يكى از مشايخ روايى زيديّه مىباشد ، و تأليفات زير پيرامون حديث و وعظ و خطابه ، از او به يادگار مانده است :
1 . إجازة الحديث .
2 . حاشية شرح الغاية .
3 . ردّ الخطيب .
4 . حاشية تفسير الكشّاف . « 2 »
483 . تفسير سورهء يس ، آقا محمّد رفيع يزدى [ م حدود 1191 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى محمّد رفيع يزدى شيخ الإسلام يزد ، يكى از اعلام تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد . تفسير او ، پيرامون آيهء 39 از سورهء يس ، آيهء شريفهء
وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّى . . .
، ( سورهء يس آيهء 39 ) مىباشد . محتويات آن ، عمق اطّلاعات مفسّر را ، نشان مىدهد . مرحوم شيخ عبد النّبى قزوينى ، در تتميم أمل الآمل ، شرح حال او را به تفصيل آورده است ، و از تفسير نامبرده نيز ، ياد نموده است . « 3 »
484 . تفسير تفليسى [ م 1192 ه . ق ]
مفسّر عاليقدر آن ، مولى حسين عارف ، مشهور به تفليسى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد . علّامهء گزى ، در تذكرة القبور ، به صورت موجز مىنويسد : « او معاصر آقا محمّد بن آقا محمّد رفيع گيلانى ، معروف به آقا محمّد بيدآبادى ، عارف الهى ، ( متوفّى 1197 ه . ق ) ، مىباشد . احتمال اينكه حيات و ممات ايشان هم مقارن هم بوده باشد ، بعيد نيست . وى در اصفهان وفات يافته و در آببخشان ، مدفون مىباشد . » « 4 » آقاى دكتر شفيعى ، در مفسّران شيعه عين مطالب حاج آقا بزرگ را ترجمه كرده است ، بىآنكه به منبع مطلب ، اشارتى داشته باشد .
* گفتار صاحب طبقات
صاحب طبقات أعلام الشّيعة ، مىنويسد : « حسين تفليسى ، عالم عارف ، مشهور به تفليسى ، ساكن اصفهان ، و متوفّى در رجب 1192 ه . ق ، در اصفهان ، آنچنانكه بر سر لوح قبر او ، واقع در آببخشان اصفهان ، مكتوب آمده است . تفسير او ، مشهور به تفسير تفليسى ، است ، آنچنانكه در الذّريعة ، ج 4 ، ص 267 ، آوردهايم . آقاى محمّد على معلّم حبيبآبادى ، نوشته است : « هنگامى كه دستور تخريب بقعه ، و امتداد خيابان صادر شد ، استخوانهاى آن مرحوم را به تخت فولاد ، تكيهء
هامش
( 1 ) مؤلّفات الزيديّة ، ج 1 ، ص 410 .
( 2 ) مؤلّفات الزيديّة ، ج 3 ، ص 184 .
( 3 ) مفسّران شيعه ، دكتر شفيعى ، ص 169 .
( 4 ) الذّريعة ج 4 ، ص 267 ، كد معرّفى 1241 .