تحتانى نيز مىگويند تا با قطب ديگرى كه در طبقهء بالاى مدرسهء ظاهريّه سكونت داشت ، تمييز داده شود . »
او همچنين مىنويسد : « حواشى او بر تفسير كشّاف تا سورهء طه رسيده است . او در سال 763 ه . ق ، وارد شام گرديد . او عالم به تفسير و معانى و بيان مىباشد . » « 1 »
216 . تفسير بيان الجراف نيلى [ زنده در 786 ق ]
مؤلّف آن ، علىّ بن غياث الدّين بن عبد الكريم بن عبد الحميد حسينى نجفى ، يكى از اعلام اماميّه در قرن هشتم هجرى مىباشد . او را به عنوان نسّابهء كامل ، فقيه فاضل و شاعر ماهر ، ستودهاند و از مكتب فقهى فخر المحقّقين ( متوفّى 771 ه . ق ) ، و از مكتب نورانى شهيد اوّل ، ( متوفّى 786 ه . ق ) ، تلمّذ و كسب فيض نموده است .
وى داراى تأليفات ارزشمندى است كه بيشتر بر محور نقد و بررسى و حكّ و اصلاح تفسير كشّاف ، دور مىزند .
* تأليفات او
صاحب ريحانة الادب تأليفات او را به اين صورت شرح مىدهد :
1 . الأنصاف فى الرّد على صاحب الكشّاف .
2 . الأنوار المضيئة في الحكمة الشّرعيّة الإلهيّة .
و در اوايل آن مىنويسد : « 800 ايراد بر كتاب كشّاف دارد . » و آن كتاب در دو مجلّد قرار گرفته است ، يكى « بيان الجزاف في انحراف صاحب الكشّاف » ، يا و تبيان الجزاف من كلام صاحب الكشّاف ) ، و ديگرى « النكت اللّطاف الواردة على صاحب الكشّاف » ، مىباشد .
3 . الدّر النضيد في مغازى امام الشّهيد .
4 . سرور اهل الايمان في علامات ظهور صاحب الزّمان ( عج ) .
5 . السّلطان المفرّح عن اهل الايمان .
6 . شرح المصباح المنير . . . . « 2 »
217 . التّأويلات سيّد حيدر آملى [ زنده در 787 ق ]
مؤلّف آن ، حكيم متألّه ، عارف نامى ، سيّد ركن الدّين حيدر بن علىّ بن حيدر آملى ، معاصر فخر المحقّقين ، يكى از اعلام قرن هشتم هجرى مىباشد .
او 3 نوع تفسير در مورد قرآن دارد :
1 . المحيط الأعظم .
2 . جامع الأسرار .
3 . منتخب التّأويل .
اين سه تفسير را در ابتداى امر نگاشته است ، و بعد از مدّتى دست به نگارش تفسير تفصيلى ديگرى به نام « التّأويلات » زده است . او در مقدّمهء اين تفسير مىنويسد :
« نسبت اين كتاب به تفاسير سهگانهء پيشين در نورانيّت و شرافت ، همانند نسبت خود قرآن به ساير كتب آسمانى پيشين ، يعنى تورات و انجيل و زبور است ، چون اين كتاب خالص و برگزيده و عصارهء آنهاست . » « 3 »
* تأليفات وى
آقاى عمر رضا كحّاله ضمن معرّفى او به مفسّر و محدّث و فقيه و صوفى و متكلّم ، تأليفات او را اين گونه بازگو مىكند :
1 . المحيط الأعظم في تفسير القرآن الكريم .
2 . فصّ الفصوص في شرح فصوص الحكم ابن عربى .
هامش
( 1 ) طبقات المفسّرين داودى ، ج 2 ، ص 254 و 255 .
( 2 ) ريحانة الادب ج 1 ، ص 294 .
( 3 ) مفسّران شيعه ( مخطوط ) ، تأليف فاضل مكرّم ، آقاى محمّديان اهرى ، كه به عنوان رسالهء فوق ليسانس تنظيم نموده و در اختيار حقير نهادهاند .