كتاب انواع علوم قرآنى را كه مطابق با قواعد زيديّه در مورد عدل و توحيد است ، جمعآورى نموده است و اغلب از تفسير امام ابو الفتح ديلمى ، ( كه شرح آن تحت شمارهء 148 گذشت . ) نقل مىنمايد .
اين كتاب در 7 مجلّد قرار گرفته است . » « 1 »
از ديگر تأليفات او المذاكرة مىباشد . « 2 »
* گفتار ذهبى
صاحب كتاب التّفسير و المفسّرون ، در مقام شمارش تفاسير زيديّه ، از تفسير عطيّة بن محمّد نجرانى زيدى نام مىبرد و مىگويد :
« او متوفّى در سال 665 ه . ق ، است و گفته شده است ، تفسير او بسيار باعظمت است ، و دربرگيرندهء علوم و معارف زيديّه مىباشد . » « 3 »
198 . تفسير خواجه نصير طوسى [ م 672 ق ]
مؤلّف آن حكيم فرزانه ، دانشور عاليقدر ، محمّد بن محمّد بن حسن طوسى ، يكى از اعلام درخشان قرن هفتم هجرى و از بزرگترين مفاخر علماى اسلام ، در طول تاريخ مىباشد .
* مؤلّف
شهرت علمى و اعتبار جهانى خواجه نصير الدّين طوسى ، بالاتر از آن است ، كه نياز به معرّفى و شرح و توضيح داشته باشد . او به عنوان نصير ملّت و دين ، پيشواى محقّقين ، امام حكما و متكلّمين ، اسوهء اخلاقيّين و ارباب معرفت و عرفان ، شهرت يافته است . او فردى است كه رياست اماميّه در عصر خويش به او منتهى گرديد . او با تدبيرى كه به هنگام حملهء مغول ، ايفا نموده است ، خون هزاران انسان مسلمان را نجات داده است . طبيعيست كه در مسايل سياسى ، آراء و نظرات ضدّ و نقيض فراوان گفته باشد . او با همهء اشتغالات مهمّ سياسى و اجتماعى ، دست از درس و بحث و تأليف و قلم برنداشت ، بههمينجهت آثار گرانبها و تأليفات ارزشمندى نيز ، در زمينه معارف اسلامى و علم كلام و هيئت و اخلاق و تفسير از او بجا گذاشت ، كه يكى از آنها تجريد الاعتقاد و فصول نصيريّه و رسالهاى در خلقت اعمال با استناد به آيات و روايات مىباشد . از ديگر تأليفات او ، تفسير سورهء الإخلاص مىباشد . اين تفسير در فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 1 ، ص 2669 ، تحت شمارهء 2830 ، ثبت و معرّفى گرديده است ، و يكى ديگر از تأليفات او ، نقد التّنزيل مىباشد . در كتاب روضات الجنّات و تأسيس الشّيعة ، تفاسيرى را به خواجه نصير الدّين طوسى نسبت دادهاند كه جاى تحقيق و بررسى دارد . « 4 »
* دو بيت از خواجه در مورد قرائت
تنوينُ نون ساكنة حكمش بدان اى هوشيار * كز حكم او زينت بود اندر كلام كردگار
اظهار كن در حرف حلق ، ادغام كن در يرملون * مقلوب كن در حرف « باء » ، در ما بقى اخفا بيار « 5 »
* وفات او
او ، پس از عمرى تلاش و كوشش و انجام خدمات علمى ، اجتماعى و سياسى ، بالاخره در سال 672 ه . ق ، در روز عيد سعيد غدير خم به رحمت ايزدى نايل آمد ، و در جوار بارگاه امام موسى بن جعفر ( ع ) در كاظمين مدفون گرديد . « 6 »
هامش
( 1 ) مؤلّفات الزيديّة ج 1 ، ص 226 .
( 2 ) مؤلّفات الزيديّة ج 2 ، ص 453 .
( 3 ) التّفسير و المفسّرون ج 2 ، ص 283 .
( 4 ) الذّريعة الى تصانيف الشّيعة ، ج 4 ، ص 252 ، رقم معرّفى 1204 و ج 24 ، ص 274 .
( 5 ) فوائد الرّضوية شيخ عبّاس قمى ، ص 611 .
( 6 ) ريحانة الادب ج 2 ، ص 181 .