هنگامى كه از خداشناسى پرسيدند پس بگو آنچنان كه خدا فرموده است : بگو او خداى يكتا ، خداى صمد و بخشنده است كه نه والد و نه مولود است و نه نظير و كفوى دارد . هنگامى كه از كيفيّت وجودى او سؤال نمودند ، پس بگو آنچنانكه خداوند فرموده است « مانند او وجود ندارد . »
و هنگامى كه از شنوائى او پرسيدند پس بگو « او شنوا و دانا است » پس با مردم آنچنان سخن بگو كه از مكتب اهل بيت ( ع ) شناخت و معرفت دارند نه به سبك ديگر .
6 . در مورد رؤيت خدا :
راوى گويد : از ابو الحسن امام رضا ( ع ) پرسيدم آيا پيامبر خدا ( ص ) آفريدگار خود را ديده است ؟
امام در پاسخ فرمودند : آرى او را نه به چشم بلكه با بصيرت دل خود ديده است آيا قول پروردگار را نشنيدهاى كه مىفرمايد : « دل آنچه را كه ديده بود دروغ بازگو نكرده است ، نه با چشم و بصر ، ولى با ديدهء بصيرت و قلب مشاهده كرده است . »
7 . سؤالات مأمون :
روزى مأمون براى آنكه از حدود دانش خدادادى آن حضرت ، در تفسير آيات آگاه شود ، تفسير برخى آيات را از امام ( ع ) پرسيد كه از آن جمله : آيه شريفه ( و هو الّذى خلق السّماوات و الأرض في ستّة أيّام و كان عرشه على الماء ليبلوكم أيّكم أحسن عملا ) . « 1 »
امام ( ع ) فرمود : خداوند تبارك و تعالى عرش و آب و فرشتگان را پيش از آفرينش آسمانها و زمين آفريد ، و در اين هنگام فرشتگان ، از وجود خود و عرش و آب بر هستى خداوند متعال استدلال مىكردند ، سپس عرش را بر آب قرار داد ، تا قدرت خود را بر فرشتگان آشكار سازد و بدانند كه او بر همه چيز قادر و تواناست ، پس از آن با قدرت خويش عرش را از جاى خود انتقال داد و آن را بالا برد و بر زير آسمانهاى هفتگانه قرار داد ، سپس آسمانها و زمين را در شش روز بيافريد . و او در اين هنگام بر عرش خود استيلا داشت و مىتوانست آنها را در يكچشم به هم زدن بيافريند ليكن آنها را در شش روز آفريد كه به فرشتگان ، آفرينش تدريجى برخى از آفريدگانش را بنماياند ، تا به حدوث آنچه يكى پس از ديگرى حادث مىشود بر خدا استدلال كنند ، و نيز خداوند عرش را نه به آن سبب ، كه بدان نياز داشت بيافريد ، زيرا او بىنياز از عرش و از همه آن چيزهايى است كه آفريده است ، او به قرار داشتن و استوار بر چيزى ، توصيف و تعريف نمىشود زيرا او جسم نيست ، و از اوصاف آفريدگان منزّه و مبرّاست .
و امّا معناى قول خداوند متعال در
. . . لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
« 2 » اين است كه آدميان ، را بيافريد تا آن را بهوسيله طاعت و عبادت خود بيازمايد ، و اين آزمايش از باب امتحان و تجربه نيست ، زيرا او هميشه و به همه چيز داناست .
تأويلى كه امام ( ع ) دربارهء آفرينش آسمانها و زمين در مدّت شش روز بيان فرموده است به اعتقاد ما بهترين توجيهى است كه از اين مطلب شده است ، زيرا آفرينش و ايجاد تدريجى بيش از خلق و ابداع دفعى ، شعور و احساس انسان را متوجّه عظمت آفريننده و پديدآورندهء جهان مىسازد ، و به آنسو كشش و توسعه مىدهد .
همچنين مأمون معناى سخن خداوند متعال را در اين آيه شريفه از امام ( ع ) پرسيد : ( و لو شاء ربّك لآمن من فى الأرض كلّهم جميعا ، أ فأنت تكره النّاس حتّى يكونوا
هامش
( 1 ) سوره نحل آيه 105 .
( 2 ) غافر ، آيه 40 .