4 . تفسير سوره توحيد :
پيشواى ششم در تفسير سورهء توحيد مىفرمايد :
« واحد صمد ازليّ صمديّ ، لا ظلّ له يمسكه و هو يمسك الأشياء بأظلّتها ، عارف بالمجهول ، معروف عند كلّ جاهل ، هو فى خلقه . » « 1 »
« يگانه است و مورد تعلق هر نياز و حاجت ، صفتى جز مسبوق به عدم نبودن و مرجعيت در هر حاجت ندارد سايهاى ندارد كه او را گرفته و ملازمش باشد ، درحالىكه او همه اشياء را با سايههاشان ( حد - اندازه - ماهيت ) گرفته تحت تسلط خود دارد و پيش هر جاهلى شناخته شده و معروف است نه او در خلق خود باشد ( به نحو حلول و اتحاد ) و نه خلق در وى مىباشد . »
علّامهء طباطبائى در توضيح اين روايت مىفرمايد :
« امام صادق ( ع ) در اين قطعه چند اصل از اصول مسائل توحيدى را بر پايه وحدانيّت حق سبحانه استوار ساخته و بيان مىنمايد :
اوّل : اينكه او حدّ وجودى ( ماهيّت ) ندارد كه او را مقهور ساخته و تحت ضبط بياورد و او همهء اشياء را بواسطه حدودشان ، امساك و قبضه كرده است زيرا او وجود مطلق و بىنهايت است و وجود اشياء محدود و متناهى .
دوّم : اينكه وى به هر مجهولى عارف ، نسبت به هر جاهلى معروف است ، زيرا وجود هر مجهولى ، بىآنكه از وى محجوب بوده باشد با وجود وى قائم و پيش وى مكشوف مىباشد ، و وى نيز بواسطه اطلاق و احاطهء ذاتى كه دارد براى همه چيز حاضر و مشهود و غير محجوب است .
سوّم : اينكه وى بواسطهء اطلاقى كه دارد از خلق خود جدا ، و از آنها بىنياز است .
5 . تفسير عبادت و بندگى :
قال الصادق ( ع ) :
ان النّاس يعبدون اللّه على ثلاثة اوجه : فطبقة يعبدونه رغبة فى ثوابه فتلك عبادة الحرصاء ، و هو الطّمع . و آخرون يعبدونه خوفا من النار فتلك عبادة العبيد و هي رهبة و لكنّى اعبده حبّا له عزّ و جلّ فتلك عبادة الكرام و الأمن لقوله عزّ و جلّ :
وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ
- و لقوله عزّ و جلّ :
إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ
فمن احبّ اللّه احبّه اللّه و من أحبّه اللّه كان من اللّه تعالى من الآمين . « 2 »
مردم خدا را بر سه وجه مىپرستند : يك طبقه او را براى رغبت و ثوابش مىپرستند اين نوع عبادت ، عبادت حريصان مىباشد و آن براساس طمع مىباشد .
و طبقهء ديگرى او را از ترس آتش مىپرستند ، و اين عبادت بردگان است كه براساس بيم و ترس است . ولى من او را از راه محبت مىپرستم و اين عبادت كريمان و بزرگواران مىباشد چون خداى تعالى مىفرمايد :
آنان از فزع بزرگى كه در روز قيامت خواهد بود در امن مىباشند و مىفرمايد :
بگو يا رسول اللّه ، اگر خدا را دوست داريد ، از من تبعيّت نماييد تا خدا شما را دوست دارد . از اين روى كسى كه خدا را دوست دارد ، خدا او را دوست خواهد داشت و كسى كه خدا را دوست داشته باشد از ايمنشدگان خواهد بود .
6 . عزّت نفس :
« عنه ( ع ) إنّ اللّه فوّض الى المؤمن من اموره كلها و لم يفوض اليه أن يذل نفسه العزيز » . « 3 »
هامش
( 1 ) تفسير الميزان ، سورهء توحيد .
( 2 ) التوحيد للصدوق ( ره ) بنقل از مكتب تشيع ص 145 .
( 3 ) اصول كافى ج 6 ، ص 46 .