هشام بن سائب كلبى ، مؤمن طاق ، حزير قاضى سكنى و ابو البخترى . . . را نام برد ، از خدمات مهمّ امام صادق ( ع ) به جهان معارف اسلامى بازگشودن باب اجتهاد و مفتوح اعلام كردن آنست ، كارى كه هنوز پس از گذشت 14 قرن ، شيخ محمود شلتوت در جهان تسنّن و مسلمانان پاكستان با تظاهرات و درخواستهاى شديد اللحن خواستار رسمى شدن آن نوع اجتهاد مىباشند تفصيل اين گفتار را به كتاب « امام جعفر صادق ( ع ) پيشوا و رئيس مذهب » « 1 » حواله مىدهيم اينك چند مورد از تفاسير آيات را از آن بزرگوار نقل مىكنيم :
1 . در مورد قرآن :
قيل لجعفر بن محمّد ( ع ) لم صار الشعر و الخطب تملّ اذا اعيدت و القرآن يعاد و لا يملّ ؟ قال لانّ القرآن حجة على اهل الدهر الثانى كما هو على اهل الدّهر الأول ، فلذلك هو ابدا غض جديد . » « 2 »
به امام ( ع ) عرض شد چرا شعر و خطابهها به هنگام تكرار خستهكننده و ملامتآور مىباشند ولى قرآن اين گونه نيست ؟ در پاسخ فرمودند قرآن حجّت و سند نسل آينده و روزگار آينده است ، آنگونه كه حجت نسل پيشين مىباشد ، ازاينرو قرآن هميشه با طراوت و تازه و شاداب مىباشد .
2 . درباره توحيد و خداشناسى :
« قال رجل للصّادق ( ع ) يا بن رسول اللّه دلّنى على اللّه و قد اكثر المجادلون و حيرونى فقال يا عبد اللّه ! هل ركبت سفينة قطّ ؟ قال :
نعم . قال و هل كسر بك حيث لا سفينة تنجيك و لا سجّاحة تنجيك قال : نعم . قال : فهل تعلّق قلبك هنالك انّ شيئا من الاشياء قادر ان يخلّصك من ورطتك ؟ قال : نعم قال الصادق ( ع ) فذلك الشىء هو القادر على نجاة حيث لا منجى و على الاغاثة حيث لا مغيث ذلك معنى
فَإِذا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
. « 3 »
« مردى به امام صادق ( ع ) عرض كرد : كشتى در دريا مىشكند مسافر كشتى اسير دست امواج خروشان دريا مىشود در آن نزديكى نه كشتى ديگرى است كه او را برهاند و نه شناگر توانائى وجود دارد كه نجاتش بدهد انسان غريق ، تمام درها را به روى خود بسته مىبيند و هيچ اميدى ندارد در آنوقت در آب غوطهور است و در آن موقع حسّاس در آن حال سراپا يأس و نوميدى ، تنها يك اميد فطرى ، يك تكيهگاه وجدانى در خود حسّ مىكند از او كمك مىطلبد و معتقد است كه تنها او مىتواند نجاتش دهد و او را از اين ورطهء هولناك برهاند ، آن قدرت و آن تكيهگاه خداست » و اين همان معنى آيهء شريفه است كه مىفرمايد :
هنگامى كه به كشتى سوار شدند با اخلاص خدا را مىطلبند .
3 . باز در اينباره
، شخصى از محضر امام صادق ( ع ) خواست كه دليل قاطعى بر وجود صانع توانا اقامه نمايد :
امام در پاسخ او فرمود : « وجود الأفاعيل ، ذلّت على انّ صانعا صنعها أ لا ترى انّك اذا نظرت الى بناء مشيّد علمت ان له بانيا و ان كنت لم تر البانى . » « 4 »
در پاسخ او امام ( ع ) فرمود : « وجود مصنوعات و مخلوقات بهترين دليلى است كه صانع و خالقى آنها را بوجود آورده است آيا نمىبينى هنگامى كه چشمت به بناى محكم و استوارى افتاد يقين پيدا مىكنى كه سازندهاى آن را بوجود آورده است هرچند بانى و سازندهء آن را نديده باشى . »
هامش
( 1 ) اين كتاب ، دهمين نشريه مؤسسه نويد اسلام است كه در سال 1366 ش چاپ و نشر يافته است و اخيرا ضمن كتاب 14 نور پاك ( ع ) كه پيرامون زندگى چهارده معصوم ( ع ) مىباشد گنجانده شده است .
( 2 ) معانى الاخبار ص 4 .
( 3 ) معانى الاخبار ص 4 .
( 4 ) بحار الأنوار ، چاپ جديد ج 3 ، ص 29 .