از شعراى معروف ايران چند تن ديگر هستند كه با كسانى كه درين كتاب شرح حال ايشان آمده از حيث مقام ادبى برابرند ، و حتى بر بعضى از ايشان رجحان دارند . . .
نكتهء ديگر در باب انتخاب آثار شعراست ، و اين نكته نيز تا حدّى دشوارست ، يعنى بايد رعايت كرد كه چه آثارى را ممكن است جزو ادبيات ملّتى دانست ، زيرا شعرا نيز مانند ساير مردم گاهى ادبيات را باغراض و شهوات خود آلوده مىكنند ، و انتشار اينگونه آثار از شئون ادبى خارجست . بههمينجهت ترك اشعارى كه اسامى مردم روزگار در آن برده شده اولى بود ، و بسيارى از اشعار سياسى كه درين كتاب جا داده شده است ، تا حدّى شامل همين انتقادست ، و خصوصياتيست كه چون از زمان و محيط خود خارج شود لطف چندانى ندارد ، و گوينده را در نظر قرون بعد حقير مىسازد .
در بعضى از مطالب كتاب نيز راه اغراق پيموده شده است ، و از آن جنبهء بىطرفى كه تاريخ ادبياتى بايد داشته باشد خارجست . از آن جمله است مطالبى در مبالغه از اعمال كسانى كه زمام كارى را بدست داشتهاند ، و نيز نكاتى كه در ضمن تراجم احوال شعرا بواسطهء جانبدارى جنبهء اغراق بيشتر دارد .
البتّه ما بايد از تجليل و تكريمهايى كه در حق كسان ديار ما مىكنند خرسند باشيم . ولى نبايد اين تجليل و تكريم چندان راه اغراق پيمايد كه شوخچشمان بر ما ريشخند كنند . بعضى نكات تاريخى نيز از اشتباه مصون نيست ، و قطعا در چاپ كتاب تحريفات شده است ، از آن جمله يكى چند تاريخ كه در ولادت و سوانح زندگانى شعرا در متن كتاب مندرجست .
ازين خردهگيريها كه بگذريم كتاب سخنوران ايران در عصر حاضر كتابيست سودمند كه مزاياى زياد دارد ، و بزرگترين مزيّت آن زيبايى طبع و آرايش ظاهرى آنست ، و پيداست كه مؤلف محترم در تدوين آن نيّت پاك و خلوص عقيدت داشته ، و اگر ايرادى به آن واردست بيشتر متوجه كسانيست كه در ديار ما راهنماى وى بودهاند ، و پاكى ضمير مؤلف را بشوايبى نزديك كردهاند ، و اميدست كه اين شوايب در مجلّدات
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 698
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٦٩٨