3 - اسامى شعرا به ترتيب حروف تهجى هر حرفى را يك « حديقه » قرار داده است ، و من بههمينجهت احتمال دادهام كه نام اين تذكره « حديقة الشعراء » يا « حدايق الشعراء » يا چيز ديگر شبيه آن باشد ؛ شايد خود مؤلفش كه تاكنون اسم او را ندانستهايم نامى ديگر براى تأليف خود اختيار كرده بود .
4 - بارى مؤلف اين تذكره هريك از حروف تهجى را در يك حديقه درج كرده است بعنوان « حديقة الباء و « حديقة التاء » و « حديقة الثاء » الخ كه در نسخه بقرمزى نوشته شده است ؛ با اين خصوصيات كه در هر حديقه فهرست اسامى شعراى آن حديقه را با شمارهء جزوى و كلى آثار نظم و نثر ( قسمت نثرش مخصوص اشخاصى است كه اثر منظوم و منثور هر دو داشته باشند ، نظير سعدى و حزين لاهيجى و شمس الدّين فقير دهلوى و امثال ايشان ) كه در آن حديقه نقل شده است به صورت اعداد هندسى و حساب سياق ذكر مىكند بهطورىكه اولا معلوم مىشود كه عدهء مجموع قصايد و غزليات و قطعات و غيره . . . الخ و نيز عدهء مجموع ابيات هركدام از انواع شعر ( قصيده ، غزل قطعه ، مثنوى ، مراثى ، اهاجى . . . الخ ) و نيز حاصل جمع تمام ابيات منقول در هر حديقه چقدر است ؛ و ثانيا به همان ترتيب معلوم مىشود كه از هر شاعرى بخصوص چند قصيده و چند غزل . . . الخ » نقل شده ؛ و نيز حاصل جمع كل ابيات كه از آن شاعر در اين تذكره ثبت شده چه اندازه است .
از باب مثال در « حديقة الخاء » مىنويسد « و آن مشتمل است بر هشت ترجمه و و محتوى است بر يكصد و دوازده شعر و يكهزار و هفتصد و نود و هشت بيت » و عدد « 112 » را به صورت معمول هندسى در كنار صفحه زير عبارت فوق نوشته است ، بعد صورت تفصيلى آن را تحت عنوان « كما فصلّت » با حساب سياق مىنويسد ؛ و در سطر زير آن به ترتيب فردنويسى مستوفيان قديم صورت مىدهد ؛ بعد از آن باز در ذيل اسامى هركدام از آن هشت شاعر كه در اين حديقه ذكر شدهاند به همان ترتيب صورتحساب جزو و كل هركدام از انواع شعر و مجموع ابيات را كه از وى نقل كرده است ثبت مىكند ، و اگر نمونهء نثر نيز نقل شده باشد آن را هم صورت مىدهد .
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 577
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٥٧٧