آغاز :
« اى ذكر تو گلفروش بازار سخن * رنگين ز تو برگ برگ گلزار سخن
اوصاف تو ديباچهء مجموعهء نطق * توحيد تو مشّاطهء رخسار سخن « 1 »
زيبايى خامهء سرو مثال از حمد گلشنآراييست كه چمنپردازى صحيفهء گلستان . . .
الخ » .
در سبب تأليف گويد كه چون پيش از وى ديگران تذكرههايى تأليف كرده بودند ، و او نمىخواست تقليد از ايشان كرده باشد ، لذا به حكم « لكل جديد لذّة » بذكر احوال شعراى معاصر دكن و نواحى آن پرداخت .
آزاد بلگرامى سال اتمام اين تأليف را « تحفهء اصحاب شعر - 1165 » يافته ، و عارف الدّين خان عاجز « تحفهء اوج كلام شعرا » گفته ، و ميرزا علينقى ايجاد بتعميه چنين سروده است :
خان افضل بيان معنىسنج * مجلسآراى صفهء شعرا
كرد تأليف نسخهيى رنگين * از سخنهاى طرفهء شعرا
سال تاريخ آن ز روى قبول * گفت ايجاد « تحفهء شعرا »
روى قبول « ق - 100 » است و با « تحفهء شعرا - 1064 » رقم 1164 بدست مىآيد كه با وجود تعميه بازهم برابر سال تأليف نيست .
مؤلف در ذيل نام آصفجاه و نظام الدوله بذكر سوانح عصرى پرداخته و آزاد بلگرامى هم در سرو آزاد كه تأليف آن با تحفة الشعراء در يك سال واقع شده است ، در ذيل نام اين دو نفر همين كار را كرده است ، رك : سرو آزاد ، ص 173 - 196 .
نسخه :
آصفيه ، ج 1 ص 316 ش 10 مورخ 1185 ق ، و ج 3 ص 162 ش 122 ؛ و مدراس ، ش 439 ( ناقص الآخر ) ؛ و نيز رك : نذير احمد ، ش 77 ، كتابخانهء شخصى كرنل رشيد ناظم بيمارستان جناح كراچى ( در 124 صفحهء كوچك ) .
هامش
( 1 ) - تذكرههاى هميشه بهار و زينة المدائح نيز با اين رباعى آغاز گرديده است ، و رباعى از ناظم هروى است .