مراجعين ، و رسيدگى به دعاوى مظلومين و رتق و فتق امور ديوانى ، دائما با ادباء و علماء ، مجالست و مؤانست داشته ، و آثار خيريّهاى همچون بناى مسجد جامع جورجير ، و صفّهء صاحب در مسجد جامع اصفهان را از خود به جاى نهاده است . بسيارى از شعراى معاصر صاحب در مدح او شعر سرودهاند . مقام علمى و شخصيّت صاحب به گونهاى بوده كه در آن عهد ، بسيارى از فضلاء ، آثار خود را به نام صاحب ناميده بودند ؛ از جمله احمد بن فارس در كتاب المجمل الصّاحبى ، ابو منصور ثعالبى در كتاب لطائف المعارف ، حسن بن محمّد قمى در كتاب تاريخ قم و شيخ صدوق در كتاب عيون اخبار الرّضا عليه السّلام . او كتابخانهاى با چندين هزار جلد كتاب داشته كه براى حمل آن به چهارصد شتر نياز بوده است ، و كتابدار آن ابو محمّد عبد اللّه بن احمد خازن از شعرا و فضلاى اصفهان است . كتابخانه در رى بوده ، و پس از آنكه سلطان محمود غزنوى رى را تصرّف كرد ، بسيارى از كتابهاى آن را سوزانيد . صاحب در ماه صفر 385 ق در رى بيمار شد ، و در جمعه 24 صفر وفات يافت . با مرگ او ، هنگامهاى در رى بر پا شد ، و عموم مردم و بزرگان و امرا و اشراف حكومت به همراه فخر الدّوله در تشييع او حاضر شدند . ابو العباس ضبّى بر او نماز گزارد ، و سپس جنازه به اصفهان نقل شد ، و در منزل او در محلّهء باب دريّه ( كه امروزه به محلّهء طوقچى معروف است ) مدفون گرديد .
در دورهء قاجاريّه ، حاج محمّد ابراهيم كلباسى در تعمير و احياء مقبرهء او اقدام نمود ، و در عصر حاضر ، به همّت حاج شيخ عبّاسعلى اديب حبيبآبادى بقعهاى آبرومند و شايسته بر سر مزار او بنا گرديد . صاحب بن عبّاد تأليفات بسيارى داشته كه بسيارى از آنها از بين رفته [ است ] ، و برخى موجود مىباشد . نگارنده [ سيّد مصلح الدّين مهدوى ] در كتاب مزارات اصفهان در ضمن شرح حال مفصّل وى ، اسامى 38 كتاب و رساله از تأليفات وى را ذكر نمودهام كه برخى از آنها به قرار زير است : 1 . الابانة عن مذهب اهل العدل 2 . التّعليل 3 . تفضيل علىّ بن ابى طالب عليه السّلام 4 . التّذكرة 5 . جوهرة الجمهرة 6 . الرّسائل الصّاحبيّة كه در مصر به طبع رسيده 7 . ترجمهء حضرت عبد العظيم حسنى عليه السّلام 8 . الزّيديّة 9 . شرح اسماء الحسنى 10 . شواهد 11 . العروض ، در نحو 12 . مختصر نهج السّبيل 13 . المحيط ، در لغت ، در هفت مجلّد 14 . نهج السّبيل و غيره .
اعلام اصفهان ( فارسي ) — صفحة 564
مساهمون: السيد مصلح الدين المهدوي
ص٥٦٤