ابن سينا - حسين *
شرف الملك شيخ الرّئيس ابو على حسين بن عبد اللّه بن سينا معروف به « ابن سينا » و « ابو على سينا » . شرح حال او مطابق آنچه خود املاء فرموده ، و شاگرد مخصوص او شيخ عبد الواحد بن عبيد جوزجانى تحرير و تكميل نموده ، بهطور اجمال به قرار زير است :
پدرش از اهالى بلخ بوده ، و در زمان امير نوح سامانى عامل دهكدهء خرميثن از دهات بخارا شد ، و با دخترى به نام ستاره ، اهل روستاى « افشنه » در حوالى خرميثن ازدواج كرد ، و ابن سينا در سال 370 ق در آن روستا متولّد گرديد ، و در پنجسالگى با خانواده به بخارا آمد .
او در همان كودكى ، نبوغ ، حافظهء قوى و استعداد شگرف خود را به نمايش گذاشت ، و تا سنّ دهسالگى در فنون ادب ، لغت ، قرآن ، اصول دين و احكام فقه تحصيل نمود . حساب و هندسه را نزد مردى سبزىفروش ، و فقه را نزد اسماعيل زاهد فراگرفت . در اين هنگام بود كه دانشمندى عالىقدر به نام ابو عبد اللّه ناتلى طبرستانى به بخارا آمد ، و پدر ابن سينا فرزند را نزد او فرستاد تا منطق و هندسه را نزد او تكميل كند . پس از رفتن ناتلى از بخارا ، او حكمت طبيعى و طب را نزد ابو سهل مسيحى جرجانى ( و يا به قولى ابو منصور حسن بن نوح قمرى ) فرا گرفت .
او در هفدهسالگى از فراگرفتن علوم ، مستغنى شد ، و خود دانشمندى جامع و علّامه به شمار مىرفت ، و به خصوص در طب ، صاحب مهارت ، و در علاج امراض صعب العلاج در اطراف و اكناف ، شهرت بسيار به دست آورد . بو على پس از آن به مطالعهء مابعدالطّبيعهء ارسطو پرداخت ؛ امّا آن را سخت غامض و دشوار يافت . امّا تصادفا در بازار صحّافان ، كتاب اغراض مابعدالطّبيعهء ابو نصر فارابى را يافت ، و جملهء مشكلات علمى او حل شد .
در حدود سال 387 ق امير نوح سامانى سخت بيمار شد ، و ابن سينا او را درمان كرد ، و به اين خاطر ، اجازه يافت تا از كتابخانهء دربار سامانى استفاده كند . او از سنّ 21 سالگى دست به تحقيق و تأليف زد .
پس از آنكه كار اميران سامانى به ضعف گراييد و تركان غزنوى به بخارا دست يافتند ، روزگار را ناموافق طبع آزادهكيش خود ديده ، روانهء گرگانج ( جرجانيه ) شد ، و به خدمت