و ابو الهيثم بفتح الهاء ثم الياء الساكنة ثم الثاء المثلثة المفتوحة اسمه مالك بن تيهان و قال المامقانى فى آخر ترجمته تيهان بالياء المشددة المكسورة قبلها تاء مفتوحه از صحابه رسول خدا بوده و بعد از رسول خدا با ابو بكر احتجاج كرده بالاخره در جنك صفين بدرجه شهادت رسيده است
168 ام الهيثم على وزن ديلم دختر اسود بن عريان النخعيه
از جمله تابعين و شيعيان امير المؤمنين عليه السلام است و اسم او همان كنيه او است در اعيان الشيعة او را ذكر كرده و گاهى كه او را بنت الاسود و گاهى بنت المريان مىگفتهاند از اين است كه او را گاهى به پدرش اسود نسبت مىكردند و گاهى بجدش عريان و اللّه العالم
شيخ مفيد در ارشاد مىفرمايد چون ابن ملجم را بجهنم و اصل كردند همين ام الهيثم خدمت امام حسن ع آمده خواهش نمود كه جيفهء ابن ملجم را به او واگذارند تا آن را به آتش بسوزاند ملتمس او مقرون باجابت شده آن جثهء خبيثه را به آتش تافته بسوخت و مرثيهاى در حق امير المؤمنين ع انشا نمود و چون ابو الاسود دئلى قصيدهاى به اين وزن و قافيه انشا كرده سبب اختلاف بين روات شده حتى آنكه بعضى تمام قصيده را بابو الاسود نسبت دادهاند .
و در استيعاب و أسد الغابة و مقاتل الطالبين ابو الفرج اين قصيده موجود است با بعض تغييرات و پارهاى از آن قصيده اشعار ذيل است
الا يا عين ويحك اسعدينا * أ لا تبكى امير المؤمنينا
الاقل للخوارج حيث كانوا * فلا قرت عيون الشامتينا
أ في شهر الصيام فجعتمونا * بخير الناس طرا اجمعينا
قتلتم خير من ركب المطايا * فذللها و من ركب السفينا
و من لبس النعال و من حذاها * و من قرا المثانى و المبينا
و كل مناقب الخيرات فيه * و حب رسول رب العالمينا