به هم رسد ميراث از همديگر مىبرند از جميع چيزهاى يكديگر مگر از آنچه از يكديگر ميراث
مىگيرند كه از آن ميراث نمىبرند زيرا كه لازم مىآيد ( 1 ) كه شخص مرده را زنده فرض كنند
واين محال است وبعضي از مجتهدين گفته اند كه از آن نيز ميراث مىبرند وخلاف است ميانه
مجتهدين كه آيا در اين صورت تقديم ميراث بردن كسى كه نصيب أو كمتر باشد واجبست
يا نه أقرب آنست كه واجب نيست ليكن سنت است پس اگر پدرى وپسرى به يك دفعه غرق
شوند أول فرض مردن پسر بايد كرد وحصه پدر را از تركه پسر بايد داد وبعد از آن فرض
مردن پدر بايد كرد وحصه پسر را از متروكات پدر بيرون آورد سواي آنچه از پسر به ميراث
برده چه از آن ميراث نمىبرد آنگاه آنچه هر يك از ايشان ميراث برده است به ميراث خوار
زنده أو مىرسد واگر يكى از ايشان ميراث خوار نداشته باشد ميراث أو به كسى مىرسد
كه با أو غرق شده واز أو به ورثه زنده أو مىرسد فصل دوم در ميراث خنثى يعنى
كسى كه هم آلت مرد داشته باشد وهم فرج زن وقاعده در تحقيق حال أو چنان است
كه به بينند آخر از كدام منقطع مىشود وبعضي از مجتهدين گفته اند كه حكم بر آن كنند كه
پيشتر منقطع مىشود واگر هر دو در ابتدأ وانقطاع مساوى باشند در اين صورت خنثى
مشكل است ودر حكم أو ميانه مجتهدين خلاف است بعضي برآنند كه پهلوهاى أو را
بشمارند پس اگر هجده ضلع داشته باشد زن است واگر هفده باشد به اين طريق كه نه
ضلع از جانب راست أو باشد وهشت ضلع از جانب چپ مرد است وبعضي گفته اند
كه قرعه بزنند وبر آن حكم كنند وبعضي برآنند كه اگر علامتي از لحيه يا بول يا حيض
يا احتلام يا جماع درو باشد به آن عمل نمايند ( 2 ) واگر اين علامتها نباشد ميراث مرد به أو
دهند ومشهور در ميراث أو آنست كه نصف ميراث مرد ونصف ميراث زن به آنكه
تركه را يك مرتبه بر تقدير ذكوريت منقسم سازند ويك مرتبه ديگر بر تقدير انوثيت
آنگاه ضرب كنند يكى را در ديگرى در تباين يا در جزء وفق در توافق يا در أكثر در
تداخل وحاصل را در دو ضرب كنند يا آن را تضعيف نمايند آنگاه هر وارثى را
نصف آنچه حاصل مىشود از دو فريضة بدهند پس هر گاه ميت پسرى ودخترى
وخنثائى بگذارد فريضة ايشان از چهل منقسم مىشود چه فريضة ذكوريت پنج است
وانوثيت چهار وچهار در پنج بيست مىشود وبيست را كه در دو ضرب كرديم چهل شد
هامش
( 1 ) تعليل خالى از مناقشه نيست وأولى استدلال بوجود نص معتبر است مثل صحيحه عبد
الرحمن ابن الحجاج وغيرها صدر دام ظله
( 2 ) اگر به امارات علميه زن يا مرد بودن خنثى معلوم نشد رعايت احتياط را در هر موردى
نمايند صدر دام ظله العالي