همان بعض را كه قبض كرده اند صحيح است واگر در دو جنس متفق زيادتى واقع شود با علم واجب است
بر گيرنده آن كه زيادة را به صاحبش باز دهد اگر أو را بشناسد وبعد از فوت وفات أو
به ورثه أو برساند واگر أو را نشناسد جهت أو تصدق كند ( 1 ) واگر مقدار زيادة را نداند
اما صاحب آن را شناسد با أو مصالحه كند واگر صاحبش را نيز نشناسد خمس از آن بيرون
كند وباقي حلال است ( 2 ) واگر به حرام بودن ربا جاهل باشد استغفار كند وگناه ندارد وآيا
در اين صورت زيادتى را به صاحبش بايد داد يا نه مجتهدين را در اين دو قول است أقوى
آنست كه رد آن برو واجبست ومىتوان خلاص شدن از ربا به آنكه بگرداند يا ناقص
چيزى از غير جنس آن يا آنكه ناقص را به جنس ديگر بفروشد وبه زيادة بخرد يا آنكه زيادتى
را ببخشد ( 3 ) قسم دهم آنكه دو جنس مختلف باشد چه آن را به زيادة وكم نقد مىتوان
فروخت اما اگر هر دو قابل كيل ووزن باشند نسيه فروختن مكروه است واگر چه
بي زيادة ونقصان بفروشد فصل چهارم در بيان آنچه در بيع كردن داخل
است وقاعده كلى در آن آنست كه هر چه در عرف آن را داخل دانند در بيع كردن داخل است
قسم أول زمين وعرصه وساحت پس هر گاه عقد بيع بر اينها واقع شود چشمه وچاه
آب در بيع آن زمين داخل است ودرختهائى كه در آن باشند يا زراعتى كه شده باشد
داخل نيست اگر چه بايع در وقت بيع گفته باشد كه فروختم به تو اين زمين را بجميع حقوق
آن اما اگر گفته باشد كه فروختم اين خانه را با آنچه در بر آن بسته شود يا اين زمين را
با آنچه در اوست در اين صورت درخت وزراعت داخل است اما سنگهائى كه در
زمين مدفون باشد داخل نيست ( 4 ) وبايع را در اين وقت لازم است كه سنگها را از آن
زمين بيرون كند واجرت مدت كندن سنگها بر بايع لازم نيست واگر چه زيان آن
بسيار باشد اما بر بايع لازم است كه بعد از بيرون آوردن سنگها آنچه از زمين نا هموار
شده باشد هموار كند ( 5 ) قسم دوم باغ وبستان پس هر گاه عقد بيع بر هر دو واقع
شود درخت وزمين وديوار داخل است وآيا عمارتى كه در باغ وبستان واقع است
وخانه هائى كه چوب بر آن مىاندازند وبر آن بالا مىروند جهت پرانيدن جانوران
ومحافظت انجير وانگور در آن داخل است يا نه ميانه مجتهدين خلاف است أقرب آنست
كه داخل نيست قسم سيم خانه وداخل است در آن زمين وعمارت وبالا خانه
و
Footnote
( 1 ) أحوط اذن از حاكم شرع يا مأذون از قبل أو است صدر دام ظله العالي
( 2 ) اگر علم به زيادة بر خمس ندارد صدر دام ظله العالي .
( 3 ) اگر از روى حقيقت باشد بسيار مشكل است صدر دام ظله .
( 4 ) معلوم نيست صدر دام ظله العالي .
( 5 ) معلوم نيست صدر دام ظله .