كرده بود كه فردا بعد از نماز ، تكليف براى اين كار معين مىكنم . فردا ، جمعيّت زيادى پاى منبر حاضر شدند . آمحمّد مهدى اظهار مىدارد از روى منبر كه در اين اوقات تنگى و سختى ، به اهل خانهء خود دستور دادم كه شبها را جهت طبخ ، برنج از تاپوى هوادج خانه بردارند و براى نان هرروزه هم آرد از خانه به دكان نانوايى بدهند تا گرفتار جمعيت دكان نانوا و بقال نباشند . شما هم اگر همين قسم رفتار كنيد جمعيّت دكان نانوايى هم كم شده تا خداوند فرج برساند ! اين حكايت را بعضى نسبت به حاجى هم دادهاند .
آمحمّد مهدى با اشخاصى كه تصادف مىنموده مسايل شرعيه سؤال مىكرده و مردم را تشويق به عمّامه سر گذاشتن مىنمود . حتى بعضى از كسبه مانند قنّاد و آهنگر و غيره كه عمّامهء سفيد نمىتوانستند سر بگذارند ، عمّامه رنگ به خود جهت آنها اختراع نمود . و در سنه هزار و دويست و هفتاد و هشت وفات نمود . در مقبره پدر خود مدفون شده . از سيّد رشتى كه صهر او بود ، اجازه داشته و همچنين از پدر خود حاجى كلباسى نيز اجازه داشته و نوشتهاند اوّل اجازهاى [ است ] كه حاجى داده . تأليفات زيادى هم در فقه و اصول از او نوشتهاند . ( مؤلف )
شرح
( 170 ) - آميرزا ابو المعالى تأليفات چندى دارد كه از جملهء آنها كتاب بشارات در اصول است . ولى غير از مطبعهاى كه در آنجا چاپ شد و صحافى كه كاغذهاى آن را فروخت ، يك كس فايده نبرد و شوق زيادى به تحرير داشت كه يك دستگاه تحرير مخصوص براى حمّام حاضر ساخته بود و هروقت حمّام مىرفت زمان توقّف در حمّام هم بيكار نمىنشست و تحرير مىكرد . وفات او در سنهء هزار و سيصد و پانزده ، بعد از شصت و هشت سال عمر ، و مقبره او در تخت فولاد ، داراى گنبد و تكيهء معروفى است . ( مؤلف )
( 171 ) - در سنه 1241 فتحعلى شاه عزم دفاع فرقهى روسيه كه بر بلاد اسلام مستولى و مسلط شده بودند نمود . و براى تبرك و تيمن دعوت از وى به حضور در لشكرگاه خود كرد ، چنانكه در " روضات " و " منتخب التواريخ " است و در قصص العلماء و " فارسنامه " دارد كه مردمان روسيه بر بعضى از شهرهاى مسلمين همچون گنجه و قراباغ و شيروانات و در بند و قبه مستولى شدند و اهالى آن بلدان به توسط علماى آن بلاد به عرض آقا سيّد