تحصيل ، مجاورت عتبات اختيار كرده ، به مراتبى از علم و تقوى رسيده است .
لكن از نقطهنظر تاريخى ، وصف حالش اين است كه در شهر كاظمين مثل يك نفر مجاور زندگانى مىكند . اثرى از خير و شر ، بر وجودش مترتب نيست . چند پسر دارد به سبك و رفتار پدر آثار وجودشان روزى به شب و شب به روز آوردن است .
اين خانواده زياده بر يكصد سال است كه در اصفهان به رياست و اقتدار مىگذرانند ، مداخلاتشان در امور دولت و ملّت ايران ممكن است قسمتى از تاريخ اين مملكت را اشغال كند . تصرّفاتشان در عقايد و احوال اجتماعى اصفهان قابل اهميّت است . اشتغالشان به زمامدارى از روحانيّت مذهب شيعه ، از آن دو وظيفه مشهورتر و اهميّت آثارش ، افزونتر است .
موافق مقتضيّات مقام روحانيّت در عهد استبداد ، مداخلات اين خانواده در امور دولتى به حمايت افراد ملّت و مقاومت با حكّام انحصار داشت . چه دانسته بودند كه رياست روحانى اگر به تقويت حكّام حاصل شود مانند قاضىها و شيخالاسلامها و امامجمعهها ، اعتبارى ندارد . و همچنين مانند مجتهدين عتبات اگر يك رئيس روحانى به مسئله گفتن و كتاب نوشتن اكتفا كند ، كاملا مورد توجّه خلق نخواهد شد . اين است كه خانوادهء ما در نتيجه اين دو مقدّمه ، دانستند كه حوايج اجتماعى ملّت ، اشخاصى را مىطلبد كه از وجودشان ، اغراض خلق حاصل شود ، و عموم خلق چنين اشخاص را سردستهء خود قرار خواهند داد . بنابراين از مساعدتهاى دولت چشم پوشيده ، طرفدارى از عموم رعيّت را تكيهگاه خود قرار داده و هميشه اقتدارشان بر اقران خود چربيد و بهترين افتخار سياسى آنها اين است كه هرگز دوستى با اجانب نداشتند .
فقط ، يكى ، من بودم كه از مسلك ملّايى پدران خود عدول نمودم و ديگرى ، عمويم حاج شيخ نور اللّه كه مستقيما استحكام اساس مشروطيت را
رجال و مشاهير اصفهان ( الاصفهان ) ( فارسي ) — صفحة 678
مساهمون: مير سيد على جناب
ص٦٧٨