يأبى عن ذالك 1 ) . . . نسبت اليه 2 ) كان غيره 3 ) و الى 4 ) هذا 5 ) . . . الفرق بينهما 6 ) . . .
1 ) حمل
2 ) ذات
3 ) ذات . يعنى مبدأ غير ذات است .
[ نظر فلاسفه و اهل معقول در فرق بين مشتق و مبدا آن ]
4 ) مرحوم آقاى آخوند مىفرمايند آنچه فلاسفه و اهل معقول در فرق بين مشتق و مبدأ ذكر كردهاند و گفتهاند مشتق لا به شرط و مبدأ به شرط لا مىباشد به همان معناى كه ما گفتيم ( تفاوت ذاتى ) برمىگردد .
اهل معقوله گفتهاند مشتق لا به شرط است يعنى مشتق هيچگونه ابا و عصيانى از حمل ندارد و لذا با ذات به نحوى از انحاء اتحاد دارد و اين اتحاد مشتق با ذات باعث صحت حمل مشتق بر ذات مىباشد .
ولى مبدأ به شرط لا است يعنى مبدأ اباى از حمل دارد و لذا بخاطر همين مبدأ با ذات مغاير بوده و اتحاد ميان آن دو وجود ندارد در نتيجه حمل مبدأ بر ذات صحيح نيست . « 1 »
1 ) همين مطلبى كه ما گفتيم كه ميان مشتق و مبدأ تفاوت ذاتى وجود دارد
6 ) مشتق و مبدأ
هامش
( 1 ) - منظور فلاسفه آنچيزى نيست كه جناب آخوند بيان كردهاند زيرا چنين مطالبى مختص به مشتق و مبدأ نيست و در تمام مفاهيمى كه اباى از حمل دارند و همچنين مفاهيمى كه اباى از حمل ندارند جريان دارد بلكه اين مطالب از واضحات اوليه است زيرا هر شىء زمانى كه آبى از حمل باشد لا محالة ( به شرط لا ) است و هر شىء زمانى كه آبى از حمل نباشد لا محالة ( لا به شرط ) مىباشد و واضح است كه فلاسفه از اين دو كلمه چنين مطالبى را اراده ننمودهاند فإنه غير قابل للبحث و لا ان يناسبهم التصدى لبيانه كما لا يخفى ( محاضرات آقاى خوئى جلد 1 صفحه 284 )