خلافت را به معاويه واگذار نمى كردم ، زيرا خلافت بر بنى اميه حرام است . . . " . ( 1 )
متن كامل پيام صلح
حضرت مجتبى ( عليه السلام ) هنگامى كه بر اثر شرايط نامساعدى كه قبلا تشريح شد ، جنگ با
معاويه را بر خلاف مصالح عالى جامعه اسلامى وحفظ موجوديت اسلام ، تشخيص داد و
ناگزير ، صلح و آتش بس را قبول كرد ، فوق العاده كوشش نمود تا هدفهاى عالى و مقدس
خود را به قدر امكان از رهگذر صلح و به نحو مسالمت آميز ، تأمين نمايد .
از طرف ديگر ، چون معاويه در برابر برقرارى صلح و قبضه نمودن قدرت ، حاضر به
دادن همه گونه امتياز بود ، به طورى كه امضاى سفيدى براى امام فرستاد و نوشت هر چه
در آن ورقه بنويسد ، مورد قبول وى خواهد بود ( 2 ) امام از آمادگى او حداكثر بهره بردارى را
نمود و موضوعات مهم و حساسى را كه در درجه اول اهميت قرار داشت و از آرمانهاى
بزرگ آن حضرت ، به شمار مى رفت ، ضمن پيمان صلح گنجانيد و از معاويه تعهد گرفت كه
به مفاد آن عمل كند .
گرچه متن پيام صلح در كتب مربوط ، به طور كامل و به ترتيب ، ذكر نشده است بلكه
هر كدام از مورخان به چند ماده از آن اشاره نموده اند ولى با جمع آورى مواد پراكنده ء آن از
كتب مختلف ، مى توان صورت تقريبا كامل آن را ترسيم نمود و با يك نظر كوتاه به
موضوعاتى كه امام در قرارداد قيد نموده و براى تحقق آنها پافشارى مى كرد ، تدبير فوق
العاده اى را كه حضرت در مقام مبارزه سياسى ، و گرفتن امتياز از دشمن به كار برده است ،
به ثبوت مى رساند .
اينك پيش از آنكه هر يك از مواد صلح نامه را جداگانه مورد بررسى قرار دهيم ، متن
پيام صلح را - كه در پنج ماده مى توان خلاصه نمود - ذيلا از نظر خوانندگان
محترم مىگذرانيم :
هامش
1 . بلاغة الامام الحسن ( ع ) به نقل از جلاء العيون سيد شبر ، ج 1 ، ص 345 .
2 . تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 162 - كامل ابن اثير ، ج 3 ، ص 203 - الاستيعلاب ، ج 1 ، ص 385 .