چهارده نور پاك ( فارسي ) — صفحة 217

مساهمون: عبد الرحيم عقيقي بخشايشي

ص٢١٧

دست يافته است پى برد . 4 . جهان بينى على ( عليه السلام ) على ( عليه السلام ) مرد زهد و تقوى ، مرد علم و فضيلت ، مرد شمشير و شجاعت ، مرد سخن و انديشه ، در كار سياست و امور خلافت و كشوردارى نيز ، يگانهء زمان خويش و همه زمانها بود . او ، اسلام را مجموعه اى از عبادت ، سياست ، اقتصاد ، معيشت و حكومت الهى بر مردم مى دانست ، و اعتقاد قلبى و روش او بر اين اساس بود كه اسلام منهاى سياست ناقص است و عبادت منهاى اقتصاد و معيشت ناتمام مى ماند و هر دو ، بدون اجراى حدود و رعايت موازين الهى ، خاصيت و اثر خود را از دست مى دهند . بدينسان و بر اساس اين نكات عميق و تفكرانگيز است كه زندگى امام اول و پيشواى عاليقدر جهان اسلام را هرگز نمى توان سطحى و يك بعدى مورد مطالعه قرار داد . و به بررسى سادهء آن پرداخت ، بلكه در تحليل شخصيت و شناخت راه و رسم او بايد به ابعاد گوناگون و جهات متعدد وجود او نظر افكند . فارغ از جنبه‌هاى شخصى و ادراكات معنوى او ، كه در بحث‌هاى پيش از آنها سخن گفته شد ، در اصول كشوردارى وآئين اداره ممكلت ، سخنان ارزنده ، رهنمودهاى عالى جاودانه ، و دستور العملهاى بى همتايى دارد كه گويى هرچه زمان بر آنها مى گذرد تازگى و طراوت خود را از سر مى گيرند ، و با گذشت زمان به جاى كهنه شدن نو مى شوند . هم از اين روست كه تاكنون ، مردان بزرگ سياستگرى و كشورمدارى ، در قسمت‌هاى مختلف علوم سياست ، جامعه شناسى ، روانكارى ، حقوق مدنى و جزائى و قضايى ، اين سخنان و رهنمودها را مورد استفاده قرار داده اند ، سهل است ، دانشمندان بر اساس اين سخنان ، كتابها و رساله‌ها و تأليفات و تحقيقات ارزنده پرداخته اند ، كه همه وقت و همه جا ، به كار دانش پژوهان آمده ، تشنگان اين رشته‌هاى علوم را سيراب ساخته است . راستى را ، جامع ترين وكامل ترين برنامه‌هاى مملكت دارى امام ، در خطبه‌هاى متعدد آن پيشوا ، در نهج البلاغه آمده است ، كه بررسى و تفحص كامل و عميق آنها كار سياستگران و كشور مداران است . ما نيز ، براى آنكه از اين خرمن باشكوه ، توشه‌اى برگيريم و از اين رهگذر يكسره بى نصيب نمانيم ، شمه اى از اين رهنمودهاى جاودانه و هميشه تازه را از فرمان مخصوص آن حضرت ، كه خطاب به يكى از استانداران