اشتر " شهرتى ابدى يافته است چون اين انسانى ترين منشور ، در فصول درخشان خود
آئين فضيلت و تقوى و روش جهاندارى ، مردم خواهى و ملتدارى را به معاصران و آيندگان
مىآموزد . در اين منشور شگرفت و شگفتى آفرين ، امام على ( عليه السلام ) ، با آن لحن حماسى
شورانگيز ، افراد و آحاد كشور را آن سان به معنويت و صداقت و شرافت و فضيلت ، دعوت
مىكند كه حتى دشمنان او در طول تاريخ اعتراف كرده اند كه اصول و پايههاى اين
دعوت ، بر اساس معيارهاى عدالت ، برادرى و برابرى در قانون ، و براساس معنويت و آزادى
خواهى استوار شده است . اين فرمان امام ، يكى از مهم ترين سفارشهاى گرامى آن
حضرت است كه حقوق عمومى ، تعارفات خصوصى ، و راه و رسم زندگى يك فرد مسلمان
راستين را روشن و تعيين كرده است .
على ( عليه السلام ) ، اين نمونه بارز عدل اسلامى ، با شيوهء زندگى پرشكوه خود ، با رفتار و كردار
و با گفتار وآثار خود ، همواره عدالت اجتماعى را يك تكليف الهى و يك وظيفهء خدايى ،
و ناموس تغيير ناپذير جامعه مىداند و قصور در اين امر مقدس را ، نه تنها جايز
نمى شمارد ، بلكه بر آن سلوك در اين موارد حتى يك تماشاچى بى طرف بودن براى
يك مسلمان آگاه ، گناهى نابخشودنى شمرده مىشود . همه جا ، در اين فرمان مبارك ،
مى بينيم كه على ( عليه السلام ) خطاب به فرماندار برگزيدهء خود ، او را از ظلم ، اجحاف ، تبانى ،
توطئه و رشوه برحذر داشته است .
در همين فرمان ، چاپلوسى و تملق را موقوف مى دارد . ملاك برترى و امتياز را
صداقت و تلاش مىداند . تفكيك و تشخيص خادم و خائن را وظايف استاندار و فرماندار
مى شمارد . و برابرى و سماوات اين دو را به هيچ روى جايز نمى شمارد . و از سوى ديگر
آن را كه به حقوق ديگران تجاوز و تعدى كند ، در هر رتبه و مقامى كه باشد مستوجب
و مستحق عقوبت و مكافات مى شمارد . مى فرمايد : " تنبيه و مجازات خائنان ، ضرورى
است و تشويق و ترفيع خدمتگزاران واقعى واجب و لازم است . على ( عليه السلام ) شالودهء ضرورى
پيوند دولت و ملت را ، وجود اطمينان و اعتماد ميان آن دو مىداند و نيز برقرارى و ايجاد
روابط حسنه ميان اين دو را ، ا ز ضروريات اوليه پايدارى حكومت و پايه استحكام
و نيرومندى دولت و عامل آسايش و رفاه ملت و مردم مى شمارد . در اين عهدنامه ، قوام
چهارده نور پاك ( فارسي ) — صفحة 214
مساهمون: عبد الرحيم عقيقي بخشايشي
ص٢١٤