چشمه زلال عدالت پرور جمع شوند .
5 . جامعيت نهج البلاغه
يكى ديگر از علل جاذبه نيرومند نهج البلاغه آنست كه در هر ميدانى گام مى نهاد
چنان حق سخن را اداء مىكند و دقايق را مو به مو شرح مىدهد كه گويى گوينده اين
سخن تمامى عمر را به بحث و بررسى روى همين موضوع مشغول بوده و تخصصش
منحصرا همان است .
هنگامى كه امام خطبه اى در زمينه توحيد آغاز مىكند و به شرح اسماء و صفات
و جمال و جلال خدا مى پردازد چهره يك فيلسوف بزرگ الهى در نظر انسان مجسم
مى گردد كه ساليان دراز همه وقت سخن از توحيد گفته . و درهاى گرانبها در اين زمينه
سفته و غير از آن گفتار نداشته است .
نه به سوى " تجسم " گام بر مى دارد و نه به سوى ( تعطيل صفات ) و آن چنان خدا را
معرفى مىكند كه انسان با چشم دل او را همه جا ، در آسمانها ، در زمين و درون جان
خود حاضر مى بيند به گونه اى كه روحش سرشار از انوار معرفت الهى مى گردد .
اما همين كه نهج البلاغه را ورق مىزنيم ناگاه چشم ما روى خطبه " جهاد "
متوقف مى گردد . فرمانده شجاع و دلاورى را مى بينيم كه لباس رزم در تن كرده
ودقيقترين دستورات و تاكتيكهاى جنگى را براى افسران و لشكريان خود تشريح
مىكند آنچنان كه گويى در تمام عمر جز با ميدان جنگ و فنون نبرد ، سروكار نداشته
است . نهج البلاغه را ورق مىزنيم امام را بر كرسى حكومت و رهبرى امت مى بينيم كه
آيين كشوردارى را براى استانداران و فرمانداران خود شرح مىدهد ، رموز انحطاط و اوج
گرفتن تمدنها ، سرنوشت اقوام ظالم و ستمگر و راه وصول به يك آرامش اجتماعى
و سياسى و نظامى را با پخته ترين عبارات بيان مىكند ، آنچنان گويى در سر تا سر عمر
كارى جز حكومت نداشته است .
دگر بار آن را ورق مىزنيم امام على ( عليه السلام ) را بر مسند درس اخلاق و تهذيب نفوس
و تربيت ارواح و افكار مى بينيم مرد وارسته اى به نام ( همام ) از او تقاضاى درس جديدى
در زمينه صفات و پرهيزكارى كرده و آن چنان تشنه است كه با يك پيمانه و دو پيمانه
چهارده نور پاك ( فارسي ) — صفحة 262
مساهمون: عبد الرحيم عقيقي بخشايشي
ص٢٦٢